سوره فرقان — آيت 40

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• أَتَوْا: اهي آيا، اهي گذريا.
• الْقَرْيَةِ: ڳوٽ، وسندي (هتي مراد قوم لوط جي وڏي وسندي ”سدوم“ آهي).
• أُمْطِرَتْ: مينهن وسايو ويو، مطلب ته مٿان پٿر وسايا ويا.
• مَطَرَ السَّوْءِ: بري ۽ تباهه ڪندڙ مينهن، يعني عذاب جو مينهن.
• أَفَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهَا: ڇا اهي ان کي ڏسندا نه هئا؟ ڇا اهي انهن وٽان نه گذرندا هئا؟
• نُشُورًا: ٻيهر جيئرو ٿي اٿڻ، قيامت جي ڏينهن ۾ بعث ۽ حساب ڪتاب.

2) تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي تسلي ڏيندي ۽ مڪي جي ڪافرن کي تنبيهه ڪندي ٻڌائي ٿو ته اهي ڪافر پنهنجي واپاري سفرن ۾ شام ڏانهن ويندي ان وسندي وٽان ضرور گذرندا هئا، جيڪا قوم لوط جي وڏي وسندي ”سدوم“ هئي. ان وسندي تي الله تعاليٰ انتهائي خطرناڪ عذاب جو مينهن وسايو هو، يعني مٿان پٿر وسايا ويا هئا، جنهن سان اهو سمورو قوم تباهه ٿي ويو هو، ڇاڪاڻ ته اهي ماڻهو انتهائي بيحيائي ۽ بدڪرداريءَ واري عمل ۾ مبتلا هئا.

انهن ڪافرن جا اکيون انهن تباهه ٿيل وسندين کي ڏسنديون هيون، اهي انهن جي نشانين وٽان لنگهندا هئا، پر ان کان عبرت حاصل نه ڪيائون ۽ نه ئي ان تي غور ۽ فڪر ڪيائون. سوال ٿو پيدا ٿئي ته ڇا اهي ان وسندي کي ڏسي نه ٿي سگهيا؟ نه، اهي ڏسي ٿي سگهيا ۽ انهن وٽان گذرا به ٿي، پر اصل مسئلو اهو هو ته اهي قيامت جي ڏينهن تي ٻيهر جيئرو ٿي اٿڻ ۽ الله جي حضور ۾ حساب ڪتاب ڏيڻ تي يقين نه رکندا هئا. جڏهن دل ۾ آخرت جو خوف ۽ يقين ئي نه هجي، ته عبرت حاصل ڪرڻ ۽ ايمان آڻڻ جو سوال ئي پيدا نه ٿو ٿئي.

3) فائدا ۽ سبق:

• عبرت حاصل ڪرڻ جي دعوت: الله تعاليٰ اسان کي ٻڌائي ٿو ته گذريل قومن جي تباهيءَ مان عبرت حاصل ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهي نشانيون اسان جي سامهون موجود آهن.
• آخرت تي يقين جي اهميت: جيڪڏهن انسان آخرت ۽ حساب ڪتاب تي يقين رکي ٿو، ته پوءِ اهو ضرور نيڪ عمل ڪندو ۽ برائيءَ کان پاسو ڪندو.
• قرآن جي سچائي: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل تاريخي واقعا حقيقي آهن، جيڪي انسان جي هدايت لاءِ درس عبرت جو سبب آهن.
• الله جي رحمت ۽ انصاف: الله تعاليٰ ظالمن کي مهلت ڏئي ٿو، پر جڏهن عذاب اچي ٿو ته پوءِ ڪنهن کي به بچاءُ نه ٿو ملي.
• اسلام جي دعوت ۾ حڪمت: نبي ڪريم ﷺ کي اهڙن واقعن سان تسلي ۽ ڪافرن کي نصيحت ڏني وئي ته اهي پنهنجي روش کي تبديل ڪن ۽ الله جي طرف رجوع ڪن.