Ан-Намль сүресі — Аят 21

1. Сөздердің мағынасы:

• لَأُعَذِّبَنَّهُ — оны міндетті түрде қатты азаптаймын.
• عَذَابًا شَدِيدًا — қатты, ауыр азап.
• لَأَذْبَحَنَّهُ — оны міндетті түрде бауыздап өлтіремін.
• سُلْطَانٍ مُّبِينٍ — анық дәлел, айқын баян.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят Сүлейман пайғамбардың (ғ.с.) құстарын тексеріп, олардың жағдайын бақылап отырған кезіндегі сөзін баяндайды. Оған қызмет ететін құстардың арасында белгілі бір орны бар, өзіне таныс болған кішкентай құс — һүдһүд (бәбісек) жоқ болып шығады. Сүлейман (ғ.с.) оның орнында жоқ екеніне көзі жеткен соң, былай дейді: «Мен оны міндетті түрде қатты азаптаймын, немесе оны бауыздап өлтіремін, немесе ол маған анық дәлел келтіруі керек».

Бұл сөздер пайғамбардың әділ билігін және жауапкершілік принципін көрсетеді. Ол өзіне жүктелген міндетті орындамаған, рұқсатсыз кетіп қалған құсқа қатаң шара қолданатынын айтады. Алайда бұл жерде оның қаһары тек тәртіп пен әділдік үшін екенін байқаймыз: егер һүдһүд өзінің кешігуіне немесе жоқ болуына анық, нанымды себеп-дәлел келтірсе, онда ол жазадан құтылады. Яғни, Сүлейман (ғ.с.) ақылға қонымды сылтау мен айқын дәлелді қабылдауға дайын болған. Бұл — әділ басшының, дана билеушінің үлгісі: жазалауға асықпай, алдымен айыпталушының ақталу мүмкіндігін қарастыру.

1. Аяттан алынатын пайдалы қағидалар:

• Әділдік пен жауапкершілік: Билік иесі немесе басшы өз қарамағындағылардың ісін бақылап, міндетін орындамағандарға жауапкершілік жүктеуі — әділдіктің белгісі. Бұл Исламның әділ басқару принципін көрсетеді.
• Кешірім мен дәлелге құрмет: Сүлейман (ғ.с.) жазалаудың алдында айыпталушының ақталу мүмкіндігін қалдырды. Бұл — Исламның адамға (немесе жаратылысқа) әділ қарауын, асығыс үкім шығармауды үйретеді.
• Тәртіп пен жауапкершілік сезімі: Әркім өз міндетін адал атқаруы керек. Міндеттен қашқан адам жауапкершіліктен құтылмайды.
• Дәлелдің маңызы: Исламда айыптау да, ақтау да дәлелге негізделуі тиіс. Анық дәлелсіз ешкім жазаланбайды және ақталмайды.
• Пайғамбарлардың даналығы: Сүлейман (ғ.с.) тек қаһарлы билеуші емес, сонымен қатар әділ, парасатты, кешірімді басшы ретінде бейнеленеді. Бұл — мұсылман қоғамына үлгі.

Бұл аят бізге Исламның әділдік, жауапкершілік, кешірім және дәлелге негізделген шешім қабылдау сияқты асыл құндылықтарын танытады. Осы арқылы Құранның адамзатқа берер тәрбиесінің тереңдігін ұғамыз.