سوره نمل — آيت 21

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• لَأُعَذِّبَنَّهُ: آءٌ کيس ضرور سخت عذاب ڏيندس.
• عَذَابًا شَدِيدًا: سخت سزا، يعني اهڙي تڪليف جيڪا برداشت ڪرڻ مشڪل هجي.
• لَأَذْبَحَنَّهُ: يا آءٌ کيس ضرور ذبح ڪندس، يعني سندس ڳچيءَ کي ڪپيندس.
• سُلْطَانٍ مُّبِينٍ: چٽو ۽ واضح دليل يا حجت، جيڪو سندس معذوري ثابت ڪري.

2) آيت جي تفسير:

حضرت سليمان عليه السلام پنهنجي طاقت ۽ اختيار سان پکين جي حالت جو جائزو وٺي رهيا هئا ۽ ڏٺائون ته سندن خاص ۽ سڃاتل هدهد پکي موجود ناهي. جڏهن کين يقين ٿي ويو ته اهو واقعي غائب آهي، تڏهن فرمايائون ته آءٌ هن کي ضرور سخت سزا ڏيندس، يا کيس ذبح ڪري ڇڏيندس، يا وري هن کي اهڙو چٽو ۽ واضح دليل پيش ڪرڻو پوندو جيڪو سندس غير حاضري جو جائز عذر ثابت ڪري. اهو حڪم هڪ حاڪم ۽ نبيءَ جي حيثيت سان نظم ۽ ضابطي قائم رکڻ لاءِ هو، ته جيئن ڪنهن کي به اجازت نه هجي ته هو پنهنجي ذميواريءَ کان بغير ڪنهن عذر جي غير حاضر رهي. ساڻس گڏجي ڪم ڪرڻ ۽ سندس خدمت ۾ رهڻ هڪ ذميواري هئي، ۽ ان ذميواريءَ کان ڀڄڻ جي صورت ۾ سزا يا عذر ٻڌائڻ لازمي هو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• ذميواريءَ جو احساس: هر فرد کي پنهنجي ذميواريءَ ۽ فرض جي ادائيگيءَ جو خيال رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته غير حاضري ۽ لاپرواهيءَ تي حساب ورتو ويندو آهي.
• انصاف ۽ عدل: اسلام ۾ سزا ڏيڻ کان اڳ عذر ٻڌڻ ۽ ثبوت طلب ڪرڻ جو اصول آهي، جيئن حضرت سليمان عليه السلام پکيءَ کي موقعو ڏنو ته هو پنهنجي غير حاضريءَ جو چٽو دليل پيش ڪري.
• نظم ۽ ضابطو: هڪ حڪومت يا اداري ۾ نظم ۽ ضابطو قائم رکڻ لاءِ ضروري آهي ته ذميواريءَ کان ڀڄندڙ کي جوابده بڻايو وڃي.
• الله جي نبيءَ جي حڪمت: حضرت سليمان عليه السلام جي ان فيصلي ۾ حڪمت ۽ دور انديشيءَ جو مظاهرو آهي، جو سزا کان اڳ عذر جي گنجائش به رکي ويئي.
• قرآن جي زندگيءَ سان لاڳاپو: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل اهي واقعا اسان کي زندگيءَ جي مختلف شعبن ۾ رهنمائي ڪن ٿا، جيئن انتظام، انصاف ۽ ذميواريءَ جي ادائيگيءَ ۾.