سوره نمل — آيت 33

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• أُولُو قُوَّةٍ: طاقت ۽ قوت وارا، يعني لشڪر ۽ هٿيارن جي طاقت رکندڙ.
• أُولُو بَأْسٍ شَدِيدٍ: سخت جنگ جو حوصلو ۽ بهادري رکندڙ.
• الْأَمْرُ إِلَيْكِ: فيصلو ۽ حڪم تنهنجي هٿ ۾ آهي.
• فَانظُرِي: غور ۽ ويچار ڪر، سوچي سمجهي فيصلو ڪر.
• مَاذَا تَأْمُرِينَ: تون اسان کي ڇا حڪم ڏين ٿي.

2) آيت جي تفسير:

ملڪه بلقيس جي درٻار جا وڏا ۽ سردار، جڏهن کيس سليمان عليه السلام جي خط ۽ جنگ جي خبر ملي، تڏهن انهن وراڻيو ته: اسان وٽ وڏي طاقت آهي، اسان وٽ تمام گهڻو لشڪر، هٿيار ۽ سامان جنگ موجود آهي، ۽ اسان جنگ ۾ وڙهڻ جا بهادر ۽ تجربيڪار به آهيون. اسان کي جنگ جو سخت حوصلو ۽ همت آهي، جيڪڏهن تون حڪم ڏين ته اسان وڙهڻ لاءِ تيار آهيون. پر فيصلو ۽ حڪم تنهنجي هٿ ۾ آهي، تون ئي اسان جي راڻي ۽ صاحبه راءِ آهين، تنهنڪري تون غور سان سوچي ويچاري ۽ اسان کي ٻڌاءِ ته تون ڇا حڪم ڏين ٿي؟ اسان تنهنجي حڪم جا فرمانبردار ۽ تابعدار آهيون، جيڪو تون چوندين اسان ان کي مڃينداسين ۽ تابع ٿينداسين.

انهن پنهنجي طاقت ۽ بهادري جو ذڪر ڪري اهو ظاهر ڪيو ته جيڪڏهن تون جنگ جو حڪم ڏين ته اسان وڙهڻ لاءِ پوري طرح تيار آهيون، پر ان سان گڏ اهو به چيائون ته آخري فيصلو تنهنجو آهي، ڇاڪاڻ ته تون ئي اسان جي سردار ۽ صاحبه راءِ آهين.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• مشوريٰ جي اهميت: اسلام ۾ مشوري ۽ صلاح جي وڏي اهميت آهي. ملڪه بلقيس پنهنجي سردارن سان مشورو ڪيو، ۽ سردارن به پنهنجي راءِ ۽ صلاح پيش ڪئي. اهو سيکاريندو آهي ته وڏا فيصلا اڪيلو نه ڪجن، پر اهل علم ۽ تجربيڪار ماڻهن سان مشورو ڪيو وڃي.
• ذميواري ۽ امانت: سردارن پنهنجي قوت ۽ بهادري جو ذڪر ڪيو، پر فيصلو راڻي تي ڇڏيو. اهو ظاهر ڪري ٿو ته هر ماڻهوءَ کي پنهنجي حيثيت ۽ ذميوارِي جو احساس هجڻ گهرجي، ۽ پنهنجي حد ۾ رهي پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ گهرجي.
• قوت ۽ حڪمت جو ميلاپ: صرف طاقت ڪافي ناهي، پر حڪمت ۽ دور انديشي به ضروري آهي. ملڪه بلقيس جي سياست ۽ حڪمت سان ئي آخرڪار جنگ کان بچاءُ ٿيو ۽ امن قائم ٿيو.
• اسلام ۾ اطاعت ۽ فرمانبرداري: سردارن چيو ته اسان تنهنجي حڪم جا تابعدار آهيون. اهو سيکاريندو آهي ته جڏهن جائز ۽ صحيح فيصلو ٿئي ته ان جي اطاعت ۽ فرمانبرداري ڪرڻ گهرجي.
• قرآن جي حڪمت عملي: قرآن مجيد صرف عبادتن جي ڳالهه ناهي ڪندو، پر ان ۾ سياست، حڪومت ۽ معاشري جي بهت بهترين رهنمائي موجود آهي. اهو اسان کي سيکاريندو آهي ته دنياوي معاملن ۾ به قرآن جي هدايت کي اختيار ڪرڻ گهرجي.
• امن جي ترجيح: هن واقعي ۾ ملڪه بلقيس آخرڪار جنگ نه ڪئي، پر امن ۽ صلح جو رستو اختيار ڪيو، جنهن سان قوم ۽ ملڪ کي نقصان کان بچايو. اهو سيکاريندو آهي ته جتي صلح ۽ امن جو رستو موجود هجي، اتي جنگ کان پرهيز ڪرڻ گهرجي.