سوره نمل — آیه 45

معانی کلمات:

• ثَمُودَ: نام قبیلهای از عرب باستان که در منطقه حِجر (میان حجاز و شام) سکونت داشتند.
• أَخَاهُمْ: برادرشان؛ یعنی صالح که از نظر نسب و تبار از خود آن قوم بود، نه برادر نسبی به معنای واقعی.
• فَرِيقَانِ: دو گروه و دو دسته.
• يَخْتَصِمُونَ: با یکدیگر مجادله و نزاع میکنند؛ هر کدام ادعای حقانیت دارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) و همه مؤمنان خبر میدهد که ما به سوی قوم ثمود، برادرشان صالح (علیهالسلام) را فرستادیم؛ پیامبری که از میان خودشان برخاسته بود تا دعوتشان کند به اینکه تنها خدا را عبادت کنند و او را یگانه بدانند و هیچ شریکی برایش قرار ندهند. اما به محض اینکه صالح (علیهالسلام) دعوت خود را آغاز کرد و آنان را به توحید و یکتاپرستی فرا خواند، قوم او به دو گروه تقسیم شدند: گروهی ایمان آوردند و دعوت او را پذیرفتند، و گروهی دیگر کفر ورزیدند و با او به مخالفت برخاستند. این دو گروه در برابر یکدیگر قرار گرفتند و هر کدام ادعا میکرد که حق با اوست و دیگری بر باطل است؛ به طوری که مجادله و کشمکش میانشان بالا گرفت و هر یک سعی داشت نظر خود را بر دیگری تحمیل کند.

فواید و پیامهای آیه:

1. سنت الهی در فرستادن پیامبران: خداوند همیشه پیامبران را از جنس خود قوم میفرستد تا دعوتشان برای مردم ملموستر و قابل پذیرشتر باشد؛ این نشانه لطف و رحمت خداوند به بندگان است.
2. آغاز دعوت با توحید: نخستین و مهمترین پیام همه پیامبران، دعوت به عبادت خدای یگانه است؛ هیچ دعوتی بدون پایهگذاری توحید، رستگاری نمیآورد.
3. آزمایش انسانها در برابر حق: هرگاه حق روشن عرضه شود، مردم به دو گروه مؤمن و کافر تقسیم میشوند؛ این جدایی و اختلاف، آزمون الهی است تا صادقان از مدعیان دروغین بازشناخته شوند.
4. هشدار به مسلمانان: مؤمنان نباید از اختلاف و دشمنی مخالفان نگران شوند؛ بلکه باید با استواری بر حق، دعوت خود را ادامه دهند و بدانند که پیروزی نهایی از آنِ اهل ایمان است.
5. نشانه صدق پیامبران: اینکه پیامبری از میان قوم خود برمیخیزد و با وجود مخالفتها، دعوتش را ادامه میدهد، نشانه صدق و اخلاص اوست و برای مردم حجت را تمام میکند.