سوره قصص — آیه 38

معانی کلمات:

• مَلَأ: اشراف و بزرگان قوم.
• صَرحًا: بنای بلند و کاخ مرتفع.
• أَطَّلِع: بالا روم و اشراف یابم.
• أَوْقِد: آتش بیفروز.

تفسیر آیه:

فرعون در برابر دعوت موسی علیهالسلام، برای گمراه کردن اشراف قومش و تثبیت قدرت خود، با تکبر و غرور گفت: «ای بزرگان قوم! من برای شما خدایی جز خودم نمیشناسم که شایسته پرستش باشد.» او با این سخن، علم خود را نفی کرد، نه وجود خدا را؛ زیرا او یقین به وجود خداوند نداشت و از روی جهل و عناد، ادعای الوهیت میکرد.

سپس برای اینکه ادعای خود را با ظاهری فریبنده به کرسی بنشاند و بهانه بیاورد که حقیقت را جستجو میکند، به وزیر خود هامان دستور داد: «ای هامان! برای من آتشی بر روی گل بیفروز تا آن را بپز و آجر بساز، سپس برای من بنایی بلند و کاخی مرتفع بساز تا شاید از بالای آن به خدای موسی بنگرم و او را ببینم.» او در ادامه با تحقیر موسی علیهالسلام گفت: «و من گمان میکنم موسی در ادعای خود که خدایی جز من وجود دارد، از دروغگویان است.»

این سخنان فرعون در حالی بود که او به یقین میدانست موسی صادق است و معجزات آشکاری مانند تبدیل عصا به اژدها و ید بیضا را دیده بود، اما از روی تکبر، عناد و ترس از دست رفتن قدرت خود، به انکار و تمسخر روی آورد و با این ترفندها میخواست افکار عمومی را منحرف کند و خود را حق جلوه دهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. نشانههای ضعف و جهل مدعیان دروغین: فرعون با اینکه ادعای خدایی داشت، برای یافتن خدا نیاز به بالا رفتن از برج داشت و حتی نمیدانست خدا کجاست. این نشان میدهد که ادعای الوهیت برای بشر، چقدر پوچ و بیاساس است و خدای حقیقی، بینیاز از مکان و زمان است و همهجا حاضر و ناظر است.
2. عاقبت تکبر و غرور: کسانی که در برابر حق تکبر میورزند و با دلایل واهی به مقابله با پیامبران میپردازند، سرانجام ذلیل و نابود میشوند، همانگونه که فرعون و لشکریانش در دریا غرق شدند.
3. پایداری در برابر باطل: این آیه به مؤمنان میآموزد که در برابر تبلیغات فریبنده و قدرت ظاهری طاغوتها نهراسند و بدانند که حق همیشه پیروز است و باطل هرچند با ظاهرسازی و ترفندهای فراوان، دوامی ندارد.
4. شناخت خدا از راه فطرت و دل: نیازی نیست برای یافتن خدا برجهای بلند بسازیم یا به آسمان سفر کنیم؛ بلکه خداوند به انسان نزدیکتر از رگ گردن اوست و با فطرت پاک و تفکر در آیات الهی میتوان او را شناخت و به او نزدیک شد.