سوره عنکبوت — آيت 56

1) ڪلمات جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• يَا عِبَادِيَ: اي منهنجا ٻانها (ٻانهن ڏانهن الله جو پيار ڀريو خطاب).
• الَّذِينَ آمَنُوا: اهي ماڻهو جيڪي مون تي ۽ منهنجي دين تي ايمان آندو آهي.
• إِنَّ أَرْضِي وَاسِعَةٌ: بيشڪ منهنجي زمين ويڪري ۽ ڪشادي آهي.
• فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ: پوءِ رڳو منهنجي ئي عبادت ڪريو (۽ منهنجي عبادت ۾ ڪنهن کي شريڪ نه ڪريو).

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن مسلمانن جي دلجوئي ۽ هدايت لاءِ نازل ٿي، جيڪي مڪي ۾ مشرڪن جي ظلم ۽ ايذاءَ سبب پنهنجو ايمان ظاهر ڪرڻ ۽ الله جي عبادت آزاديءَ سان ڪرڻ کان مجبور هئا، ۽ اهي پريشان هئا ته جيڪڏهن اسان هتان لڏي وياسين ته اسان جو رزق ڪٿان ايندو؟ تنهن تي الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي پيار ڀريي انداز ۾ مخاطب ڪري فرمايو ته اي منهنجا ايمان وارا ٻانها! جيڪڏهن اوهان کي ڪنهن هنڌ ايمان ۽ عبادت جي آزادي نه ملي ٿي، يا اوهان تي تنگي ۽ ايذاءُ ٿي رهيو آهي، ته اتي ئي نه رهي پويا؛ منهنجي زمين تمام ويڪري آهي، اوهان هجرت ڪري ڪنهن ٻئي هنڌ هليا وڃو، جتي اوهان آرام سان رڳو مون ئي جي عبادت ڪري سگهو. رزق جو ڊپ نه ڪريو، ڇاڪاڻ ته رزق ڏيندڙ آئون آهيان، جتي به هجو، اتي ئي اوهان جو رزق پهچائيندس. مقصد اهو آهي ته اوهان جي عبادت خالص رڳو منهنجي لاءِ هجي ۽ ان ۾ ڪنهن به ٻئي جي شريڪت نه هجي. جيڪڏهن ڪنهن زمين ۾ گناهن ۽ بي ديني جي ڪثرت سبب عبادت جي ماحول نه ٿي ملي، ته ٻي هنڌ هليا وڃو ۽ اتي منهنجي عبادت ڪريو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي ٻانهن سان محبت: الله تعاليٰ پنهنجي مؤمن ٻانهن کي ”اي منهنجا ٻانها“ چئي پيار سان مخاطب ڪري ٿو، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته الله پنهنجي ٻانهن سان ڪيترو مهربان ۽ شفيق آهي.
• دين جي آزاديءَ لاءِ هجرت جي ترغيب: جڏهن ڪنهن هنڌ ايمان ۽ عبادت جي آزادي نه هجي ۽ ظلم ۽ ايذاءُ برداشت کان وڌي وڃي، ته مسلمان کي هجرت ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته الله جي زمين ويڪري آهي.
• رزق جو يقين: رزق جو دارومدار ڪنهن خاص هنڌ يا خاص ماڻهن تي ناهي، پر رزق ڏيندڙ رڳو الله آهي. جتي به مسلمان وڃي، الله اتي به سندس رزق جو بندوبست ڪري ٿو.
• اخلاص سان عبادت: آيت جو بنيادي پيغام اهو آهي ته عبادت رڳو ۽ رڳو الله لاءِ هجي، ان ۾ ڪنهن به قسم جي شرڪت نه هجي.
• مشڪلات ۾ حل جي تلاش: جڏهن زندگي ۾ تنگي ۽ مشڪلات اچي، ته مايوس ٿيڻ بدران الله جي وسيع زمين ۾ نئين جاءِ ۽ نئين رستي جي تلاش ڪرڻ گهرجي.
• الله جي رحمت ۽ حڪمت: الله پنهنجي ٻانهن کي اهڙو رستو ڏيکاري ٿو، جيڪو کين دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابي ۽ سڪون ڏئي ٿو. هي آيت مسلمانن کي همت ۽ اميد ڏئي ٿي ته ڪنهن به حالت ۾ الله جي رحمت کان مايوس نه ٿيو ۽ هميشه سندس ئي عبادت ۾ لڳا رهو.