سوره عنکبوت — آیه 6

معانی کلمات:

• جاهَدَ: تلاش و کوشش کرد، در راه خدا و برای اطاعت از او.
• لِنَفْسِهِ: به سود خودش، برای خیر و صلاح خودش.
• لَغَنِیٌّ: بینیاز مطلق، کسی که هیچ نیازی به غیر ندارد.
• عَنِ الْعَالَمِینَ: از همه مخلوقات و موجودات جهان.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه شریفه میفرماید: هر کسی در راه خدا جهاد کند — چه جهاد با دشمنان بیرونی و چه جهاد با نفس سرکش درونی، و خود را بر انجام طاعت و ترک معصیت وادار کند — در حقیقت این جهاد به سود خود اوست؛ زیرا ثواب و پاداش این تلاش به خود او بازمیگردد و اوست که از این کوشش بهرهمند میشود. خداوند متعال هیچ نیازی به اعمال و عبادات بندگان ندارد؛ او بینیاز مطلق است و طاعت هیچکس به او سودی نمیرساند و معصیت هیچکس نیز به او ضرری وارد نمیکند. بلکه این بندگان هستند که با ایمان و عمل صالح، راه سعادت و رستگاری خود را هموار میکنند و از ثواب الهی بهرهمند میشوند. پس جهاد و هر عمل نیک دیگری، در حقیقت هدیهای است که انسان به خودش تقدیم میکند، نه به خداوند.

فواید و پیامهای آیه:

• جهاد و تلاش در راه خدا، سرمایهگذاری سودمندی برای خود انسان است؛ زیرا پاداش آن به خود او برمیگردد و اوست که در دنیا و آخرت از آن بهرهمند میشود.
• خداوند بینیاز مطلق است و عبادت و اطاعت ما هیچ نیازی از او را برطرف نمیکند؛ پس انگیزه ما از عبادت باید عشق به خدا و شکر نعمتهای او باشد، نه اینکه گمان کنیم خدا به عبادت ما نیاز دارد.
• این آیه انگیزهای قوی برای تلاش و مجاهدت در راه خدا ایجاد میکند؛ چرا که هر قدمی که در این راه برداریم، به نفع خود ماست و خداوند با کرم و فضل خود، پاداش ما را چند برابر خواهد داد.
• جهاد فقط جنگ با دشمن نیست؛ بلکه جهاد با نفس، صبر بر سختیهای طاعت و دوری از گناه نیز از بزرگترین جهادهاست که سود آن به خود انسان بازمیگردد.