آل عمران سۈرىسى — ئايەت 93

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• كُلُّ الطَّعَامِ: ھەممە يېمەكلىكلەر، ھەممە تائام.
• حِلًّا: ھالال، جائىز، چەكلەنمىگەن.
• بَنِي إِسْرَائِيلَ: يەئقۇب ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلادلىرى، يەنى يەھۇدىيلار.
• إِسْرَائِيلُ: يەئقۇب ئەلەيھىسسالامنىڭ لەقەبى.
• التَّوْرَاةُ: مۇسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان ئىلاھىي كىتاب.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تەئالا بۇ ئايەتتە يەھۇدىيلارنىڭ يالغان دەۋاسىغا رەددىيە بېرىدۇ. ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا: «سەن ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىدا دەپ دەۋا قىلىسەن، ئەمما تۆگە گۆشىنى يەيسەن، ھالبۇكى ئۇ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىدە ھارام ئىدى» دەپ ئېيتقان ئىدى. ئاللاھ تەئالا بۇ ئايەتتە ئۇلارنىڭ دەۋاسىنىڭ ئاساسسىز ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ.

ئايەتنىڭ مەنىسى شۇكى: يەئقۇب ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلادلىرى ئۈچۈن بارلىق پاك يېمەكلىكلەر ھالال ئىدى. پەقەت يەئقۇب ئەلەيھىسسالام ئۆزىگە ھارام قىلغان نەرسىلەرلا بۇنىڭدىن مۇستەسنا ئىدى. يەئقۇب ئەلەيھىسسالام تۆگە گۆشى ۋە سۈتىنى ئىنتايىن ياخشى كۆرەتتى، ئەمما كېسەل بولغان چېغىدا شىپا تېپىش ئۈچۈن: «ئەگەر ئاللاھ مېنى شىپا بەرسە، بۇ ئىككى نەرسىنى ئۆزۈمگە ھارام قىلىمەن» دەپ نەزىر قىلغان. شۇڭا ئۇ ئۆزىگە ھارام قىلغان، ئەمما بۇ تەۋرات نازىل بولۇشتىن ئىلگىرى يۈز بەرگەن ئىدى.

يەھۇدىيلار بولسا: «بۇ يېمەكلىكلەرنى ئاللاھ تەۋراتتا ھارام قىلغان» دەپ يالغان دەۋا قىلىشاتتى. شۇڭا ئاللاھ تەئالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا: «ئەگەر راستچىل بولساڭلار، تەۋراتنى ئېلىپ كېلىپ ئوقۇڭلار» دەپ ئېيتىشىنى بۇيرۇيدۇ. ئەگەر ئۇلارنىڭ دەۋاسى راست بولسا، تەۋراتتا بۇ يېمەكلىكلەرنىڭ ھارام قىلىنغانلىقى يېزىلغان بولۇشى كېرەك ئىدى. ئەمما ئۇلار تەۋراتنى ئېلىپ كېلىپ ئوقۇيالمىدى، چۈنكى ئۇلارنىڭ دەۋاسى يالغان ئىدى. بۇ ئايەت يەھۇدىيلارنىڭ تەۋراتنى ئۆزگەرتىپ، ئاللاھنىڭ كەلامىغا يالغان قوشقانلىقىنىڭ ئېنىق دەلىلىدۇر.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىسلام دىنى ئەڭ قەدىمىي ۋە ئەڭ ئەسلىي دىن بولۇپ، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنى بىلەن بىر ئاساستا. ئىسلامدىكى ھالال-ھارام ئەھكاملىرى ئاللاھنىڭ ھېكمىتى بىلەن ئېنىق بەلگىلەنگەن بولۇپ، ئىنسانلارنىڭ ئۆزى ئويدۇرۇپ چىققان قائىدىلەر ئەمەس. شۇنداقلا، بۇ ئايەت بىزگە ھەقىقەتنى ئىزدەشتە دەلىل-ئىسپاتقا تايىنىشنىڭ، يالغان دەۋالاردىن ساقلىنىشنىڭ مۇھىملىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئاللاھ تەئالا ھەر قانداق يالغان دەۋانى ئاشكارىلاپ، ھەقىقەتنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ ئايەت يەنە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، ئىسلام دىنى ئىنسانلارغا يېمەك-ئىچمەكتە كەڭلىك ۋە قولايلق بېرىدۇ، پەقەت ئاللاھ ھارام قىلغان نەرسىلەردىن ساقلىنىش كېرەك. بۇ ئىسلامنىڭ ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە ئاسانلىق دىنى ئىكەنلىكىنىڭ روشەن دەلىلىدۇر.