Ар-Рум сүресі — Аят 35

1. Сөздердің мағынасы:

• أَمْ — «әлде» деген мағынадағы жалғаулық, бұл жерде сұрақтың мәнін күшейтіп, мойындамау мен жазғыруды білдіреді.
• سُلْطَانًا — «дәлел», «айғақ», «анық баян» деген мағынада. Яғни адамның өз ісін ақтауға негіз болатын күшті дәлел.
• يَتَكَلَّمُ — «сөйлейді», яғни дәлелдің өзі анық айтып, куәлік етуі.
• يُشْرِكُونَ — «серік қосады», Аллаға өзгелерді теңестіріп, ширкке барулары.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Алла Тағала мүшріктерге қарата мынаны айтып, олардың ширкке баруының ешбір негізі жоқ екенін ашық көрсетеді: «Әлде Біз оларға бір айқын дәлел түсірдік пе, сонда ол дәлел олардың серік қосқан нәрселерін растап сөйлей ме?» деген мағынада. Яғни, олар Аллаға серік қосу үшін қандай да бір кітапқа, пайғамбарға немесе анық дәлелге сүйеніп отыр ма? Жоқ, олай емес. Олардың қолында өз ширктерін ақтайтын ешбір дәлел жоқ. Бұл сұрақ — мойындамау мен жазғыру ретінде қойылған. Яғни, олардың ширкі тек қана надандық пен әдет-ғұрыпқа еруден туған, оның артында ешқандай шынайы дәлел жоқ. Егер оларда шынымен өз істерін растайтын бір дәлел болса, ол дәлелдің өзі сөйлеп, олардың ширкін ақтар еді. Бірақ мұндай дәлел жоқ, сондықтан олардың жолы — негізсіз, адасушылыққа құрылған жол.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Ислам — дәлелге негізделген дін. Бұл аят әрбір сенімнің, әсіресе Аллаға қатысты мәселелердің, анық дәлелге сүйенуі керектігін үйретеді. Ислам адамды соқыр сенімге емес, ой мен дәлелге шақырады.
• Ширктің негізсіздігі. Аят Аллаға серік қосудың ешбір ақылға қонымды немесе діни дәлелі жоқ екенін көрсетеді. Бұл — адамды тура жолға, таза тәухидке шақыратын үлкен ескерту.
• Ақиқатты іздеуге шақыру. Әр адам өз сенімін, өз ісін ой елегінен өткізіп, «менің бұл ісімнің дәлелі бар ма?» деп сұрауы керек. Бұл — ақылды, саналы құлдың белгісі.
• Құранның даналығы. Аят қысқа әрі әсерлі жолмен үлкен шындықты жеткізеді: Аллаға серік қосу — дәлелсіз, негізсіз іс. Бұл Құранның адам жүрегіне әсер ететін керемет шешендігін көрсетеді.
• Тәухидке деген құлшыныс. Бұл аят оқырманды Алланы жалғыз деп білуге, Оған ешкімді теңестірмеуге, әрі өз сенімін анық дәлелдермен нығайтуға шақырады. Ислам — адамды ақиқатқа, таза сенімге, дәлелге негізделген өмірге бастайтын дін.