سوره روم — آيت 52

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَا تُسْمِعُ: تون ٻڌائي نٿو سگهين، تون سماعتو نه ٿو ڪري سگهين.
• الْمَوْتَىٰ: مئل ماڻهو، مرڻ وارا. هتي مراد اهي ماڻهو آهن جن جا دل مئل آهن، يعني جن جي دلين ۾ ايمان جي زندگي ناهي.
• الصُّمَّ: ٻوڙا، ٻڌڻ جي طاقت کان محروم.
• الدُّعَاءَ: سڏ، پڪار، دعوت.
• وَلَّوْا مُدْبِرِينَ: جڏهن اهي منهن موڙي پٺي ڏئي وڃن، يعني پري وڃي پنهنجون پٺيون ڪن.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! توهان کي معلوم هجڻ گهرجي ته توهان انهن ماڻهن کي هدايت نه ٿا ڏئي سگهو جن جا دل مئل ٿي چڪا آهن ۽ جن جي سماعتن تي مهر لڳل آهي. اهي اهڙا آهن جهڙوڪ مئل ماڻهو، جن کي توهان ڪجهه به ٻڌائي نٿا سگهو، ۽ جهڙوڪ ٻوڙا ماڻهو، جن کي توهان سڏيندا آهيو پر اهي ٻڌي نٿا سگهن، خاص ڪري جڏهن اهي منهن موڙي پري هليا وڃن ۽ پٺي ڏئي ڀڄي وڃن. اهڙي حالت ۾ ته ٻوڙي کي سڏ به ٻڌڻ ۾ نه ايندو آهي، جڏهن اهو منهن ڪري ويٺو هجي ته به نه ٻڌندو آهي، پوءِ جڏهن پٺي ڏئي وڃي ته ڪيئن ٻڌندو؟

اهڙي طرح اهي مشرڪ ۽ منڪر ماڻهو به حق جي دعوت کي قبول ڪرڻ جي اهليت وڃائي ويٺا آهن. انهن جي حالت مئل ۽ ٻوڙن وانگر آهي، جن کي توهان ڪنهن به صورت ۾ سمجهائي ۽ ٻڌائي نٿا سگهو. انهن جي ايمان نه آڻڻ تي توهان کي رنج ۽ غم نه ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هدايت الله جي هٿ ۾ آهي، ۽ اهي پنهنجي اختيار سان حق کان منهن موڙي رهيا آهن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• هدايت الله جي هٿ ۾ آهي: نبي ڪريم ﷺ جي ذميواري صرف تبليغ ۽ دعوت هئي، هدايت ڏيڻ الله جو ڪم آهي. ان ڪري اسان کي به دعوت ڏيڻ ۾ ڪوتاهي نه ڪرڻ گهرجي، پر نتيجو الله تي ڇڏڻ گهرجي.
• دل جي زندگي ضروري آهي: جنهن جي دل ۾ ايمان جي روشني ناهي، اهو حق کي سمجهي به نه ٿو سگهي، ڄڻ ته اهو روحاني طور تي مئل آهي. اسان کي پنهنجي دلين کي ايمان سان زندهه رکڻ گهرجي.
• نيڪي ۽ حق جي پيروي ۾ استقامت: جيڪي ماڻهو حق کان منهن موڙيندا آهن، انهن جي مخالفت تي اسان کي پنهنجي مشن کان نه هٽڻ گهرجي.
• قرآن جي دعوت کي قبول ڪرڻ جي توفيق الله کان گهرڻ: اسان کي الله کان دعا گهرڻ گهرجي ته هو اسان کي حق ٻڌڻ ۽ قبول ڪرڻ جي توفيق عطا فرمائي، ۽ اسان جي دلين کي ايمان سان زندهه رکي.
• اسلام جي دعوت ۾ حڪمت ۽ صبر: دعوت ڏيڻ ۾ حڪمت، صبر ۽ نرمي اختيار ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هر ڪنهن کي هدايت نصيب ٿيڻ ضروري ناهي، پر اسان جو فرض تبليغ ڪرڻ آهي.