Sure Ahzâb — Ayet 5

Kelime Anlamları:

• Ed'ûhum: Onları çağırın, nispet edin.
• Li âbâihim: Babalarına (nispet edin).
• Aksat: En âdil, en doğru olan.
• Mevâlîküm: Mevâlileriniz, dostlarınız, azat ettiğiniz köleler.
• Cünâh: Günah, vebal, sorumluluk.
• Ahta'tüm: Hata ettiniz, yanıldınız.
• Teammet: Kasten yaptı, bilerek işledi.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîme, İslâm'ın getirdiği en önemli toplumsal düzenlemelerden birini beyan etmektedir. Cahiliye döneminde evlatlık edinilen kişiler, gerçek babaları unutularak evlat edinen kişiye nispet edilir ve onun soyundan sayılırdı. Yüce Allah, bu âyetle bu bâtıl uygulamayı kaldırmış ve nesep konusunda mutlak adaleti emretmiştir.

Allah Teâlâ buyuruyor ki: Evlat edindiğiniz kimseleri, gerçek babalarına nispet ederek çağırın. İşte bu, Allah katında en âdil ve en doğru olan davranıştır. Çünkü bir insanı, babası olmayan birine nispet etmek hem o kişiye hem de gerçek babasına karşı büyük bir haksızlıktır. Soy ve nesep, Allah'ın koyduğu düzenin bir parçasıdır ve bu düzeni bozmak, toplumda karışıklığa ve haksızlıklara yol açar.

Eğer bir kimsenin gerçek babasını bilmiyorsanız, o zaman ona "din kardeşim" veya "mevlâm" (azatlı köleniz, dostunuz) diye hitap edin. Zira müminler birbirlerinin din kardeşleridir ve bu kardeşlik bağı, kan bağından daha güçlü ve daha kalıcıdır. Bu hitap şekli, hem o kişinin şahsiyetini korur hem de Müslümanlar arasındaki kardeşlik bağını güçlendirir.

Bununla birlikte Yüce Rabbimiz, kullarına karşı sonsuz merhametini şöyle beyan buyuruyor: Eğer bir kimse, bilmeyerek veya yanılarak birini yanlış bir babaya nispet ederse, bu hatasından dolayı ona bir günah yoktur. Çünkü Allah, kullarının niyetlerine bakar ve kalplerinde olanı bilir. Asıl sorumluluk, kalbin bilerek ve isteyerek yaptığı yanlış nispetlerdir. Kişi, bile bile ve kasten birini yanlış bir babaya nispet ederse, işte o zaman günaha girmiş olur.

Âyetin sonunda Allah Teâlâ, "Gafûr" ve "Rahîm" isimleriyle kullarına güvence vermektedir: Allah, geçmişte bu konuda yapılan hataları bağışlayandır ve tövbe eden kullarına karşı sonsuz rahmet sahibidir. Bu, Müslümanlara büyük bir müjdedir; çünkü Rabbimiz, kullarının zayıflıklarını bilir ve onlara kolaylık diler.

Sevgili kardeşlerim, bu âyet bize gösteriyor ki İslâm dini, toplumun her alanında adaleti ve doğruluğu emreder. Nesep konusunda bile en küçük bir haksızlığa müsaade etmez. Aynı zamanda bu din, kullarına karşı merhametlidir; hata ile yapılan işlerde kişiyi sorumlu tutmaz, ancak kalbin kasıtlı olarak işlediği günahlardan sakındırır. Rabbimiz, tövbe kapısını her zaman açık tutmuş ve kullarını affedeceğini müjdelemiştir. Ne mutlu o kullara ki, Allah'ın emirlerine uyar, yasaklarından sakınır ve O'nun rahmetine sığınır!