سوره سبا — آیه 14

معانی کلمات:

• مِنسَأَتَهُ: عصا و چوبدستی او.
• دَابَّةُ الْأَرْض: جنبندهای از زمین (موریانه).
• خَرَّ: فرو افتاد و بر زمین افتاد.
• تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ: جنّیان دریافتند و یقین کردند.
• الْعَذَابِ الْمُهِینِ: رنج و شکنجهی خوارکننده (کارهای طاقتفرسا و سخت).

تفسیر آیه:

هنگامی که خداوند مرگ سلیمان (علیهالسلام) را رقم زد و او بر عصایش تکیه داده بود و به ظاهر زنده مینمود، هیچکس از جنّیان از مرگ او آگاه نشد؛ مگر موریانه که به فرمان خداوند شروع به خوردن چوبدستی او کرد. سلیمان همچنان بر عصا ایستاده بود و جنّیان به کارهای سنگین و طاقتفرسا مشغول بودند و گمان میکردند او زنده است و بر آنان نظارت دارد. تا اینکه عصا پوسید و شکست و پیکر سلیمان بر زمین افتاد. در آن لحظه، جنّیان دریافتند که اگر از غیب آگاهی داشتند، هرگز این مدت طولانی در آن کارهای رنجآور و خوارکننده باقی نمیماندند و متوجه مرگ او میشدند. بدینسان، خداوند با این صحنه، ادعای باطل کسانی را که گمان میکردند جنّیان علم غیب دارند، باطل ساخت و آشکار کرد که علم غیب مخصوص خداوند است و هیچکس — نه جن و نه انس — از آن آگاهی ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. علم غیب تنها از آنِ خداست: این آیه به زیبایی نشان میدهد که هیچ مخلوقی — حتی جنّیان — از غیب آگاهی ندارد و تنها خداوند دانای نهان و آشکار است. پس نباید به پیشگوییها و ادعاهای غیبدانیِ هر کسی اعتماد کرد.
2. بیداری از غفلت: همانگونه که جنّیان در غفلت از مرگ سلیمان بودند و به کارهای سخت مشغول بودند، انسانها نیز ممکن است در غفلت از حقیقت زندگی و مرگ غوطهور شوند. این آیه دعوتی است به هوشیاری و آمادگی برای لحظهای که پردهها کنار میرود.
3. اعتماد بر خداوند در همه حال: خداوند حتی مرگ پیامبرش را وسیلهای برای هدایت و عبرت قرار داد. این نشان میدهد که همهی امور جهان — حتی کوچکترین موجود مانند موریانه — در دست قدرت اوست و او میتواند از هر وسیلهای برای روشنگری بندگانش استفاده کند.
4. پرهیز از تکبر و خودبرتربینی: اگر جنّیان که موجوداتی قوی و توانمند هستند، از غیب بیخبرند، انسانها نیز نباید به دانش و توانایی خود مغرور شوند و باید همواره به علم الهی و تواضع در برابر او پناه ببرند.
5. عبرت از سرنوشت گذشتگان: داستان سلیمان و جنّیان یادآور این است که هیچکس در این دنیا جاودان نیست و قدرت و پادشاهی هرچند عظیم، پایانپذیر است. پس باید به فکر آخرت و اعمال صالح باشیم که باقی میماند.