سوره سبا — آيت 50

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• ضَلَلْتُ: گمراهه ٿيس، حق کان ڀٽڪيس.
• أَضِلُّ: گمراهي ۽ نقصان جو بار کڻندس.
• عَلَىٰ نَفْسِي: پنهنجي ئي مٿان، پنهنجي ئي ذات تي.
• اهْتَدَيْتُ: هدايت ماڻيم، سڌي رستي تي آيس.
• يُوحِي: وحي ڪري ٿو، پنهنجي طرفان ڄاڻ موڪلي ٿو.
• سَمِيعٌ: ٻڌندڙ، هر آواز ۽ هر ڳالهه ٻڌندڙ.
• قَرِيبٌ: ويجهو، پنهنجي ٻانهن جي ويجهو ۽ دعا جو ٻڌندڙ.

2) تفسير:

اي نبي! توهان انهن مشرڪن ۽ ڪوڙ ڀانئيندڙن کي چئو ته: جيڪڏهن آئون حق کان ڀٽڪي ويس ۽ گمراهي اختيار ڪيم، ته ان گمراهي جو نقصان ۽ گناهه صرف مون تي ئي آهي، توهان تي ان جو ڪو به بار نه ايندو. ۽ جيڪڏهن آئون سڌي رستي تي هليو آهيان ۽ هدايت ماڻي اٿم، ته اها صرف ان وحي جي ڪري آهي جيڪا منهنجو رب مون ڏانهن موڪلي ٿو. مون وٽ پنهنجي طرفان ڪا به هدايت ناهي ۽ نه ئي ڪنهن ٻئي جو ڪو احسان آهي، بلڪه سڄي هدايت الله جي فضل ۽ وحي سان آهي. بيشڪ منهنجو رب هر ڳالهه ٻڌندڙ آهي، جيڪو به چوان ٿو سو ٻڌي ٿو، ۽ پنهنجي ٻانهن جي ويجهو آهي، جيڪو به کيس سڏ ڪري تنهن جي دعا ٻڌي ٿو ۽ جواب ڏئي ٿو. هن کان ڪا به ڳالهه لڪل ناهي ۽ ڪا به شيءِ کيس عاجز نه ٿي ڪري سگهي.

3) استنباطي فائدا:

• هدايت الله جو فضل آهي: انسان پنهنجي زور ۽ عقل سان هدايت نه ٿو ماڻي سگهي، بلڪه اها الله جي وحي ۽ فضل سان ملندي آهي. ان ڪري هر مسلمان کي گهرجي ته هميشه الله کان هدايت گهري ۽ قرآن کي پنهنجو رهنما بڻائي.
• گناهه جو بار ڪنهن ٻئي تي نه ايندو: هر انسان پنهنجي عمل جو پاڻ ذميوار آهي. ڪنهن جي گمراهي جو نقصان ڪنهن ٻئي تي نه ايندو، ۽ نه ڪو ٻئي جي گناهه جو بار کڻندو. اهو انصاف ۽ عدل جو درس آهي.
• الله ويجهو ۽ ٻڌندڙ آهي: رب پنهنجي ٻانهن جي تمام ويجهو آهي ۽ هر آواز ٻڌي ٿو. جڏهن به ڪو کيس سڏ ڪري، هو ٻڌي ٿو ۽ جواب ڏئي ٿو. اهو يقين مسلمان جي دل ۾ اميد ۽ سڪون پيدا ڪري ٿو.
• اسلام ۾ ڪو به زبردستي نه آهي: نبي ڪريم ﷺ پنهنجي هدايت جو ذميوار نه هئا، بلڪه صرف پيغام پهچائڻ جو ذميوار هئا. اهو درس ڏئي ٿو ته اسلام ۾ دعوت ۽ نصيحت سان ڳالهائڻ گهرجي، زبردستي ۽ جبر سان نه.
• قرآن هدايت جو سرچشمو آهي: هدايت جو واحد ۽ بنيادي ذريعو وحي آهي، يعني قرآن مجيد. جيڪو قرآن کي پڙهي، سمجهي ۽ مڃي، تنهن لاءِ هدايت جو رستو کليل آهي. اهو ئي سبب آهي جو هر مسلمان کي قرآن سان محبت ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي.