سوره سبا — آیه 50

معانی کلمات:

• ضَلَلْتُ: از راه حق منحرف شدم.
• أَضِلُّ عَلَىٰ نَفْسِی: گمراهیام فقط به ضرر خودم است.
• اهْتَدَیْتُ: به راه راست هدایت شدم.
• سَمِیعٌ قَرِیبٌ: شنوای نزدیک؛ یعنی خداوند به گفتار بندگان شنواست و به آنها نزدیک است.

تفسیر آیه:

ای پیامبر، به مشرکانی که تو را به گمراهی متهم میکنند، بگو: اگر من از حق منحرف شوم، زیان و عواقب این گمراهی تنها متوجه خودم خواهد بود و هیچ ضرری از این بابت به شما نمیرسد؛ زیرا من نه از روی هوا و هوس سخن میگویم و نه دعوتی شخصی دارم. اما اگر به راه راست هدایت شدم، این هدایت صرفاً به سبب وحی و فرمان پروردگارم است که بر من نازل میکند و هیچ فضیلتی از جانب خودم در آن نیست. اوست که با رحمت خود مرا به این راه هدایت کرده است. همانا پروردگار من شنوای همه گفتارهاست و به بندگانش بسیار نزدیک است؛ هیچ سخنی از او پنهان نمیماند و دعای هیچ دعاکنندهای را اجابت میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) با این بیان، نهایت صداقت و امانتداری خود را نشان میدهد؛ زیرا اگر خطایی میکرد، آن را به خود نسبت میداد و اگر هدایتی داشت، آن را از جانب خدا میدانست. این درس بزرگی است که انسان باید در گفتار و عمل، منصف و صادق باشد.
2. این آیه به ما میآموزد که هر کس مسئول اعمال خود است و گمراهی یا هدایت، پیامدهایش به خود شخص بازمیگردد؛ پس باید در انتخاب راه خود دقت کنیم.
3. هدایت واقعی تنها از جانب خداست و هر خیری که به ما میرسد، به فضل اوست؛ این باعث تواضع و شکرگزاری ما میشود و از خودبینی و غرور دورمان میدارد.
4. خداوند «سمیع» و «قریب» است؛ یعنی همیشه شنوا و نزدیک به بندگان است. این صفات، مایه آرامش و امیدواری مؤمنان است که در هر حال میتوانند با او راز و نیاز کنند و یقین داشته باشند که دعایشان شنیده میشود.