سوره فاطر — آیه 42

معانی کلمات:

• جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ: نهایت تلاش و کوشش در سوگند، یعنی سختترین و مؤکدترین قسمها.
• نَذِيرٌ: بیمدهنده و هشداردهنده، یعنی پیامبری که مردم را از عذاب خدا بترساند.
• نُفُورًا: گریز و دوری از حق و حقیقت.

تفسیر آیه:

کافران قریش (و مشرکان مکه) با نهایت تأکید و شدت، سوگندهای سخت و محکمی به خدا یاد کردند که اگر پیامبری (بیمدهندهای) از جانب خداوند برایشان بیاید و آنان را از عذاب الهی بترساند، حتماً از همهی امتهای پیشین (مانند یهود و نصاری) هدایتشدهتر و در پذیرش حق و پیروی از آن استوارتر خواهند بود. آنان گمان میکردند که اگر رسولی برایشان بیاید، به آسانی راه حق را میپذیرند و از هر امتی که پیش از آنان بوده، بهتر و راهیافتهتر خواهند بود.

اما هنگامی که پیامبر اسلام، حضرت محمد (صلیاللهعلیهوسلم)، بهعنوان بیمدهنده و هشداردهنده از سوی خداوند بهسوی آنان آمد و آنان را از عذاب الهی ترساند، این آمدن و این هشدار، چیزی جز گریز و دوری بیشتر آنان از حق و حقیقت بر نیفزود. آنان نهتنها به سوگندهای خود وفا نکردند، بلکه با تکبر و عناد، از پذیرش دعوت پیامبر رویگردان شدند و بر کفر و انکار خود اصرار ورزیدند.

فواید و پیامهای آیه:

• انسانها نباید به تواناییها و وعدههای خود مغرور شوند؛ چهبسا کسانی که در ادعا، خود را آمادهترین افراد برای پذیرش حق میدانند، اما هنگام مواجهه با حقیقت، از آن گریزان میشوند. این نشان میدهد که هدایت تنها به خواست و ارادهی خداست، نه به ادعا و سوگندهای انسان.
• این آیه هشدار میدهد که نعمت وجود پیامبر و دعوت او، برای کسانی که با لجاجت و عناد با آن برخورد کنند، نهتنها مایهی هدایت نیست، بلکه باعث افزایش دوری و گمراهی آنان میشود. پس باید از این فرصتهای الهی بهدرستی استفاده کرد.
• از این آیه میآموزیم که ایمان و هدایت، موهبتی الهی است که باید با تواضع و خشوع در برابر حق، آن را درخواست کرد و قدر آن را دانست. کسانی که با تکبر و خودبرتربینی به سراغ حق میروند، از آن محروم میشوند.
• این آیه نشان میدهد که سنت خداوند بر این است که حجت را بر بندگان تمام کند و پیامبران را بفرستد؛ اما پذیرش یا رد این حجت، به اختیار خود انسانهاست و عواقب آن نیز بر عهدهی خود آنان خواهد بود.