Сад сүрәсе — Аять 75

Сүзләрнең мәгънәләре:

• مَا مَنَعَكَ – сине нәрсә туктатты, нәрсә киртә булды?
• لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ – Мин үзем яраткан зат өчен (Адам галәйһиссәлам).
• أَسْتَكْبَرْتَ – син тәкәбберлек кылдыңмы, үзеңне зур санадыңмы?
• مِنَ الْعَالِينَ – югары дәрәҗәдәгеләрдән, ягъни тәкәбберлек итүчеләрдән булдыңмы?

Аять тәфсире:

Аллаһы Тәгалә Иблискә хитап кылып әйтте: "Ий Иблис! Сине Адамга сәҗдә кылудан нәрсә туктатты? Ул бит Мин үз кулым (ихтыярым) белән яраткан зат. Мин аңа үз рухымнан өрдем һәм аны шәрафле иттем. Сине сәҗдә кылудан тәкәбберлек тә тотамы, әллә син электән үк югарылыкка омтылучылардан, ягъни Аллаһыга каршы тәкәбберлек итүчеләрдән булдыңмы?"

Бу сорау Иблиснең гаебен ачыклау өчен бирелде. Аллаһы аның тәкәбберлеген фаш итте, чөнки Иблис Адамны үзеннән түбән санап, аңа сәҗдә кылудан баш тартты. Аятьтә Аллаһының "кул" сыйфаты искә алына, ләкин бу сыйфат Аллаһыга лаеклы рәвештә, аның бөеклегенә туры килерлек итеп аңлашыла — ул безнең кебек тән әгъзасы түгел, ә Аллаһының ихтыяры, кодрәте һәм шәрафәте белән яратуын күрсәтә.

Иблиснең җавабы киләсе аятьләрдә китерелә, ләкин монда Аллаһы аның эчке халәтен ачыклый: ул тәкәбберлек итте, үзен Адамнан өстен күрде. Бу — аның имансызлыгының сәбәбе булды.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Тәкәбберлек — кешене Аллаһының рәхмәтеннән мәхрүм итә торган иң зур гөнаһлардан берсе. Иблиснең хәле моңа ачык мисал.
2. Аллаһының әмеренә буйсыну — иманның асылы. Кем Аллаһы әмерен үз аңына, фикеренә туры килми дип кире какса, ул Иблис юлыннан бара.
3. Аллаһының яратуы хикмәтле — Ул Адамны шәрафле итте, һәм без Адам балалары буларак, бу шәрафәтне сакларга тиешбез.
4. Кеше башка затлардан өстенлеген Аллаһыга тугрылыкта һәм гыйлемдә күрсәтергә тиеш, ә нәселдә, мал-мөлкәттә түгел.
5. Аллаһының сыйфатларына ышану — без аларны тирәнтен аңлый алмыйбыз, ләкин аларның чын булуына иман китерәбез, Аллаһыны һәр кимчелектән арыйбыз.