Sure Sâd — Ayet 75

Kelime Anlamları:

• Mâ meneake: Seni ne alıkoydu, ne engelledi?
• Li mâ halaktü bi-yedeyy: İki elimle yarattığım şeye (Âdem'e).
• Estekberte: Büyüklük tasladın mı, kibirlendin mi?
• El-âlîn: Yüce olanlar, yüksek mertebede bulunanlar (veya kibirlenenler).

Tefsir:

Yüce Allah, İblis'e hitaben şöyle buyuruyor: "Ey İblis! Benim iki elimle (kudretimle) yarattığım bu varlığa (Âdem'e) secde etmekten seni ne alıkoydu? Sana emrettiğim halde neden itaat etmedin?" Bu soru, İblis'i kınama ve azarlama makamında sorulmuş bir sorudur. Ardından Allah, İblis'in iç yüzünü ortaya koyan şu soruyu yöneltir: "Sen Âdem'e secde etmekten kibirlenerek mi kaçındın, yoksa baştan beri büyüklük taslayan, emrime karşı gelen ve yücelik iddia edenlerden mi oldun?"

Bu ayette Allah Teâlâ, kendi zatına layık olan "yed" (el) sıfatını zikretmektedir. Bu sıfat, O'nun kudretini ve Âdem'e verdiği değeri gösterir. Ancak bu sıfat, hiçbir şekilde yaratılmışların ellerine benzemez; Allah'ın zatına layık bir şekilde, keyfiyeti bilinmeksizin kabul edilir. Ayrıca ayet, İblis'in kibri yüzünden Allah'ın emrine karşı geldiğini ve bu kibirlenmenin onun düşüşüne sebep olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Ayetten Çıkarılan Faydalar:

1. Kibir, Allah'a itaatin önündeki en büyük engeldir: İblis'in cennetten kovulmasına sebep olan tek şey kibriydi. Bu, kibirin ne kadar tehlikeli bir hastalık olduğunu ve insanı Allah'ın emrine karşı gelmeye sürüklediğini gösterir. Mümin, kibirden şiddetle sakınmalı ve her zaman tevazu üzere olmalıdır.
2. Allah'ın emrine teslimiyet, imanın gereğidir: Allah bir şeyi emrettiğinde, O'nun hikmetini tam olarak anlamasak da itaat etmek zorundayız. İblis, Âdem'in kendisinden üstün olduğunu kabul etmeyerek Allah'ın takdirine itiraz etti. Mümin ise Allah'ın takdirine razı olur ve emrine kayıtsız şartsız teslim olur.
3. Allah'ın kudreti ve yüceliği her şeyin üzerindedir: Allah'ın "iki eliyle" yaratması, Âdem'e verilen şerefi ve değeri gösterir. Bu, insanın yaratılışının ne kadar özel ve değerli olduğunu hatırlatır. İnsan, bu şerefe layık olduğunun bilinciyle yaşamalı ve Allah'a karşı sorumluluklarını yerine getirmelidir.
4. Hesap gününde sorgulanacağız: Bu ayet, Allah'ın kullarını sorgulayacağını ve yaptıklarından dolayı hesaba çekeceğini gösterir. İblis bile sorgulanmışken, insanların bu dünyadaki amellerinden sorulmaması düşünülemez. Bu bilinç, mümini sürekli olarak doğru olanı yapmaya ve yanlıştan kaçınmaya sevk eder.
5. Tevazu, Allah katında yücelmenin yoludur: İblis kibirlenerek alçaldı; Âdem ise tevazusu ve itaatiyle yüceltildi. Bu, gerçek yüceliğin Allah'a itaatte ve kullukta olduğunu gösterir. Kibirle yükselmeye çalışanlar aslında alçalır, tevazu ile alçalanlar ise Allah katında yükselir.