Сад сүресі — Аят 75

1. Сөздердің мағынасы:

• يَا إِبْلِيسُ: Уа, Иблис! — Иблис — жындардың басшысы, ол Аллаһтың әміріне бағынбай, тәкаппарлық танытқан жаратылыс.
• مَا مَنَعَكَ: Саған не кедергі болды? — Яғни, қандай себеп сені тосқауылдады?
• أَن تَسْجُدَ: Сәжде жасауыңа — бас иіп, мойынсұнуыңа.
• لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ: Мен Өз қолыммен жаратқан нәрсеге — бұл жерде Аллаһтың Әзірәт Адамды (ғ.с.) Өзінің құдіретімен, ешқандай делдалсыз жаратқанын білдіреді. Аллаһтың «қолы» деген — Оның ұлылығы мен құдіретіне лайықты сипат.
• أَسْتَكْبَرْتَ: Сен тәкаппарлық таныттың ба? — Яғни, өзіңді жоғары санап, менсінбедің бе?
• أَمْ كُنتَ مِنَ الْعَالِينَ: Әлде сен жоғары тұрғандардан болдың ба? — Яғни, бұрыннан өзіңді биік санаушылардан болдың ба?

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала Иблиске сөз қаратып: «Уа, Иблис! Менің Өз қолыммен жаратқан Адамға сәжде жасауыңа саған не кедергі болды?» — деп сұрады. Бұл жерде Аллаһтың Адамды Өзінің ерекше құдіретімен, әке-шешесіз, тікелей жаратқанына назар аударылады. Содан кейін Аллаһ одан: «Сен бұл әмірге тәкаппарлық танытып, өзіңді жоғары санадың ба, әлде бұрыннан өзіңді Аллаһтан да биік санаушылардан болдың ба?» — деп сұрады. Яғни, Иблистің бойындағы тәкаппарлық пен менмендік ашылып, оның Аллаһтың әміріне бағынбауының түпкі себебі — өзін артық санауы екені анықталды.

Бұл аятта Аллаһтың «екі қолы» деген сипат келтірілген. Бұл — Аллаһтың ұлылығы мен құдіретіне лайықты, Оған ешбір жаратылыс ұқсамайтын шынайы сипат. Біз оны қалай болса солай түсіндірмей, Аллаһқа лайықты деп иман келтіреміз.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Тәкаппарлық — жаман қасиет: Иблис тек тәкаппарлығының салдарынан Аллаһтың әміріне бағынбады. Бұл бізге менмендік пен өзін артық санаудың қаншалықты қауіпті екенін көрсетеді.
• Аллаһтың әміріне мойынсұну — құлшылықтың негізі: Адам баласы Аллаһтың әмірлерін сұраусыз, қарсылықсыз орындауы керек. Сәжде тек Аллаһқа ғана жасалады, ал періштелердің Адамға сәжде жасауы — Аллаһтың әмірімен болған құрмет көрсету еді.
• Аллаһтың құдіреті шексіз: Аллаһ Адамды Өз қолымен жаратты. Бұл — Аллаһтың жаратудағы ерекше құдіреті мен даналығын танытады.
• Ислам — бағыну мен мойынсұну діні: Бұл аят мұсылмандарды Аллаһтың әмірлеріне шын жүректен бағынуға, тәкаппарлықтан аулақ болуға шақырады.
• Құран — ақиқат кітабы: Бұл аят Иблистің тарихын баяндай отырып, адамзатқа үлкен сабақ береді. Құранды оқып, одан ғибрат алу — әрбір мұсылманның парызы.