Niso surasi — Oyat 127

Kalimalarning ma'nolari:

• يَسْتَفْتُونَكَ – Sizdan fatvo so‘raydilar, ya'ni hukm so‘rab murojaat qiladilar.
• يُفْتِيكُمْ – Sizlarga hukm beradi, bayon qiladi.
• يَتَامَى النِّسَاءِ – Ayollar ichidagi yetimlar, ya'ni otasi vafot etgan qizlar.
• لَا تُؤْتُونَهُنَّ – Ularga bermaysizlar.
• مَا كُتِبَ لَهُنَّ – Ularga farz qilingan narsa (mahr, meros va boshqa haqlar).
• تَرْغَبُونَ – Istak qilasizlar, xohlayapsizlar (yoki undan yuz o‘girasizlar).
• الْمُسْتَضْعَفِينَ – Zaif hisoblanganlar, kuchsizlar.
• الْوِلْدَانِ – Kichik bolalar.
• بِالْقِسْطِ – Adolat bilan, haqqoniy ravishda.

Tafsir:

Ey Muhammad alayhissalom, odamlar Sizdan ayollar haqidagi masalalar yuzasidan fatvo so‘raydilar. Alloh taolo ularga ayting: "Allohning O‘zi sizlarga ular haqida hukm beradi". Ya'ni, Alloh sizlarga Qur'onda tilovat qilinadigan oyatlar orqali ham ayollar haqida, ham yetim qizlar haqida hukm bayon qiladi. O‘sha yetim qizlarki, sizlar ularga Alloh buyurgan haqlarini – mahr, meros va boshqa huquqlarini bermaysizlar. Shu bilan birga, ularni nikohingizga olishni ham xohlamaysizlar (go‘zalligi yoki moli uchun ularni nikohingizga olishni istaysizlar, lekin haqlarini bermaysizlar; yoki ularni xohlamaysizlar-u, lekin moliga ega bo‘lish uchun ularni boshqalarga nikohlab qo‘ymaysizlar). Alloh yana sizlarga zaif bolalar haqida ham hukm beradi: ularga merosdan haqlarini to‘liq berishingizni buyuradi. Shuningdek, yetimlarga nisbatan adolatli bo‘lishni, ularning haqlarini kamaytirmaslikni va ularga zulm qilmaslikni buyuradi. Qaysi yaxshilikni qilsangizlar – yetimlarga, zaiflarga yoki boshqalarga bo‘lsin – albatta Alloh buni biluvchidir va sizlarni buning evaziga mukofotlaydi. Allohning ilmidan hech narsa yashirin emas.

Oyatdan olinadigan foydalar:

1. Ushbu oyat islom dinining yetimlar va ayollar haqidagi g‘amxo‘rligini ko‘rsatadi. Islom ularning haqlarini himoya qilishni, ularga adolatli munosabatda bo‘lishni buyuradi.
2. Alloh taolo har bir yaxshilikni biladi va uni zoye qilmaydi. Bu mo‘minlarga yaxshilik qilishga undaydigan katta rag‘batdir.
3. Din masalalarida Allohning hukmiga murojaat qilish lozim, insonlarning xohish-istaklariga emas. Chunki Allohning hukmi adolat va hikmatga asoslangan.
4. Yetimlarning mol-mulkini himoya qilish va ularga adolatli bo‘lish – islomning ulug‘ axloqiy tamoyillaridan biridir. Bu musulmon jamiyatida ijtimoiy adolatni mustahkamlaydi.
5. Oyat musulmonlarni zaif va ojiz qatlamlarga – ayollar, yetimlar va bolalarga nisbatan rahm-shafqatli bo‘lishga chaqiradi. Bu esa islomning rahmdillik din ekanligini namoyon etadi.