سوره نساء — آیه 161

معانی کلمات:

• رِبا: زیادتی، سود و بهره‌ای که در معاملات بر اصل مال افزوده می‌شود و در شریعت حرام است.
• أکلِ أموال الناس بالباطل: خوردن اموال مردم از راه‌های ناحق و نامشروع مانند رشوه، دزدی، خیانت و ظلم.
• أعتدنا: آماده کرده‌ایم و مهیا ساخته‌ایم.
• عذاب ألیم: عذاب دردناک و بسیار سخت.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه بیان گناهان یهود، به دو گناه بزرگ دیگر آنان اشاره می‌کند: نخست اینکه آنان مرتکب ربا می‌شدند و سود و بهره می‌گرفتند، در حالی که خداوند در تورات به صراحت آنان را از این کار نهی کرده بود و ربا را بر آنان حرام نموده بود. با این حال، آنان به این نهی الهی توجه نکردند و به این عمل زشت ادامه دادند. دوم اینکه اموال مردم را به ناحق و از راه‌های باطل می‌خوردند؛ مانند رشوه گرفتن در قضاوت‌ها، تصرف در اموال مردم به ظلم و ستم، و بهره‌کشی از عوام مردم. به سبب مجموع این گناهان و سرپیچی‌هایشان، خداوند برخی از چیزهای پاکیزه را که بر آنان حلال بود، حرام کرد و برای کافران و منکران خدا و رسولش از میان آنان، عذابی دردناک در آخرت آماده کرده است. اما آنان که توبه کردند و ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، از این عذاب مستثنا هستند و مشمول رحمت الهی خواهند بود.

فواید و پیام‌های آیه:

1. ربا از گناهان کبیره و عوامل خشم و عذاب الهی است و خداوند هرگز آن را بی‌پاسخ نمی‌گذارد؛ پس مؤمن باید از هرگونه معامله ربوی به شدت پرهیز کند.
2. خوردن مال مردم به ناحق، از بزرگ‌ترین ظلم‌هاست و جامعه‌ای که در آن رشوه و اختلاس و ظلم رواج یابد، از برکت و رحمت الهی محروم می‌شود.
3. نعمت‌های حلال، پاداش اطاعت است و گناهان، سبب سلب نعمت‌ها و گرفتار شدن به عذاب می‌شود؛ پس برای حفظ روزی حلال، باید از گناه دوری کرد.
4. رحمت خداوند گسترده است و درِ توبه برای همه باز است؛ حتی کسانی که مرتکب چنین گناهان بزرگی شده‌اند، اگر توبه کنند و ایمان آورند، مشمول عفو و بخشش الهی قرار می‌گیرند.
5. این آیه هشدار جدی به همه امت‌هاست که احکام الهی را جدی بگیرند و از تجربه تلخ یهود عبرت آموزند تا گرفتار عذاب دردناک نشوند.