سوره شوری — آیه 42

معانی کلمات:

• السَّبِیلُ: راه مؤاخذه و بازخواست، یعنی راهی که خداوند برای مجازات کسی باز میگذارد.
• یَبْغُونَ: تجاوز و ستم میکنند، از حدّ خود فراتر میروند.
• بِغَیْرِ الْحَقِّ: بدون هیچ دلیل و مجوز شرعی، ناحقّ و ناروا.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه روشن میفرماید که راه مؤاخذه و عقوبت، تنها متوجه کسانی است که به مردم ستم روا میدارند و حقوق آنان را پایمال میکنند، و در زمین با تکبّر و سرکشی، فساد و تجاوز مینمایند؛ یعنی از حدودی که خداوند برایشان تعیین کرده فراتر میروند و بدون هیچ حقّ و مجوزی، به ظلم و بیدادگری دست میزنند. اینان کسانی هستند که با اعمال ناروای خود، نظم و امنیت جامعه را برهم میزنند و به بندگان خدا آسیب میرسانند. برای چنین افرادی، در روز قیامت عذابی دردناک و جانکاه مهیّا شده است که سزای ظلم و تجاوز آنان خواهد بود. بنابراین، تنها کسانی مورد بازخواست و عذاب الهی قرار میگیرند که خود ستمگر و تبهکارند، نه آنان که در برابر ظلم از خود دفاع میکنند.

فواید و پیامهای آیه:

1. عدالت الهی: این آیه نشان میدهد که خداوند عادل است و تنها ستمگران و متجاوزان را مجازات میکند، نه مظلومان و دادخواهان را. این مژدهای برای مظلومان است که حقّ آنان نزد خدا محفوظ است.
2. مسئولیت در برابر حقوق مردم: اسلام به شدت بر رعایت حقوق دیگران تأکید دارد و ظلم به مردم را از بزرگترین گناهان میشمارد. این آیه ما را به پرهیز از هرگونه آزار و ستم نسبت به همنوعان دعوت میکند.
3. امید به عدالت الهی: کسانی که در این دنیا مورد ظلم قرار گرفتهاند، نباید ناامید شوند؛ زیرا خداوند وعده داده است که ستمگران را در قیامت به عذابی دردناک گرفتار سازد و این خود تسلّیبخشی برای دلهای آزرده است.
4. اصلاح جامعه: با توجّه به این آیه، هر مسلمان باید بکوشد تا در جامعه، عامل عدالت و نیکی باشد و از هرگونه فساد و تجاوز دوری کند تا جامعه اسلامی آباد و امن بماند.