سوره زخرف — آیه 18

معانی کلمات:

• یُنَشَّأُ: پرورش داده میشود، بزرگ میشود.
• حِلْیَة: زیور و زینت (مانند طلا و جواهر).
• خِصَام: جدال و کشمکش در گفتار.
• غَیرُ مُبِین: روشن و گویا نبودن سخن؛ ناتوان از اقامه حجت و بیان رسا.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، مشرکان را به خاطر نسبت دادن دختران به خودش سرزنش میکند و با بیانی توبیخآمیز میفرماید: آیا شما برای خداوند رحمن، کسی را به عنوان فرزند قرار میدهید که در میان زیور و زینت پرورش یافته است (یعنی دختران که همواره با آرایش و زیبایی بزرگ میشوند) و او در هنگام جدال و گفتگو، به دلیل ضعف و لطافت طبعش، نمیتواند سخن خود را روشن و قاطع بیان کند و در اقامه حجت ناتوان است؟! این توصیف، در حالی است که شما خودتان چنین افرادی را تحقیر میکنید و از داشتن دختر ناراحت میشوید، اما برای خداوند که همه صفات کمال را دارد، چنین موجود ناتوانی را شایسته فرزندی میدانید؟! این نسبت، نشاندهنده جهالت و سردرگمی کامل شماست.

فواید و پیامهای آیه:

1. بطلان شرک و جهالت مشرکان: این آیه نشان میدهد که مشرکان در باور خود دچار تناقض آشکاری بودند؛ آنها دختران را برای خود مایه ننگ میدانستند، اما برای خداوند که خالق همه چیز است، چنین موجود ضعیفی را نسبت میدادند. این کار، نشانه جهل و بیخردی است و انسان را به توحید خالص و پاک دانستن خداوند از هر نقصی دعوت میکند.
2. کرامت و جایگاه والای زن در اسلام: خداوند در این آیه، به طور غیرمستقیم به ضعفهای جسمی و عاطفی زنان اشاره میکند، اما این اشاره برای سرزنش مشرکان است، نه تحقیر زنان. اسلام در حقیقت، برای زنان ارزش و کرامت والایی قائل شده و آنها را از زندهبهگور شدن و تحقیر جاهلیت نجات داده است. این آیه به ما میآموزد که نباید از تفاوتهای طبیعی میان زن و مرد، سوءاستفاده کرده و مقام انسانی هیچیک را پایین بیاوریم.
3. لزوم استدلال و حجت در گفتار: قرآن کریم بر روشن بودن سخن و توانایی در اقامه دلیل تأکید دارد. این آیه به ما میآموزد که در بحث و جدال، باید با منطق و بیانی رسا سخن بگوییم و از گفتار مبهم و ناتوانکننده پرهیز کنیم تا حق بهدرستی روشن شود.
4. پاک دانستن خداوند از هر نقص: این آیه، ذهن انسان را به سوی تنزیه خداوند از هر صفت نقص و ناشایست سوق میدهد. خداوندی که خالق همه زیباییها و کمالات است، از داشتن فرزند (چه دختر و چه پسر) منزه است و این باور، ایمان انسان را خالص و قلوب را به سوی توحید راستین هدایت میکند.