سوره زخرف — آیه 22

معانی کلمات:

• أُمَّةٍ: در اینجا به معنای روش، آیین و دین است.
• آثَارِهِم: نشانهها و روشهای آنان؛ یعنی راه و رسمی که پدرانشان بر آن بودند.
• مُّهْتَدُونَ: هدایتشوندگان و رهیافتگان (به گمان خودشان).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از بهانههای باطل مشرکان اشاره میکند. آنان وقتی با دعوت پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) به توحید و ترک بتپرستی مواجه شدند، به جای تفکر و استدلال، به تقلید کورکورانه از نیاکان خود پناه بردند و گفتند: «ما پدران خود را بر آیین و روشی یافتهایم و همانا ما نیز بر آثار و روش آنان هدایتشدگانیم.» یعنی آنان گمان میکردند که صرفِ پیروی از پدران و گذشتگان، نشانه هدایت و درستی است و برای اثبات حقانیت خود، هیچ دلیل عقلی یا نقلی جز تقلید از نیاکان ندارند. این در حالی است که پدران آنان نیز بر گمراهی و جهل بودند و پیروی از گمراهان، نه تنها هدایت نیست، بلکه گمراهی مضاعف است. قرآن در آیات دیگر این استدلال باطل را رد میکند و میفرماید: آیا حتی اگر پدرانشان چیزی نمیفهمیدند و هدایت نمیشدند، باز هم از آنان پیروی میکردند؟ (مائده: ۱۰۴)

فواید و پیامهای آیه:

1. تقلید کورکورانه از گذشتگان و نیاکان، هرگز دلیل بر حقانیت یک راه نیست؛ بلکه باید هر عقیدهای با دلیل و برهان سنجیده شود.
2. انسان باید در جستجوی حقیقت باشد، حتی اگر این حقیقت با باورهای رایج خانواده و جامعهاش در تضاد باشد.
3. این آیه به ما میآموزد که عقل و تفکر، نعمت بزرگ الهی است و نباید آن را با پیروی کورکورانه از دیگران تعطیل کنیم.
4. اسلام دین دعوت به آگاهی و بصیرت است و مسلمان را به اندیشیدن در آیات الهی و دلایل روشن فرا میخواند، نه پذیرش کورکورانه.
5. عبرت از سرنوشت مشرکان که به جای استدلال، به تقلید از نیاکان پناه بردند، ما را بر آن میدارد که در دین خود، همواره به دنبال علم و یقین باشیم و از خرافات و رسوم باطل که ریشه در جهل دارد، دوری کنیم.