Zuxruf surəsi — Ayə 22

Sözlərin izahı:

• بَلْ (bəl): “əksinə”, “doğrusu belə deyil” mənasında bir kəlmədir; əvvəlki fikri təkzib edib yeni bir xəbərə keçid verir.
• أُمَّة (ümmət): burada “din, yol, məzhəb, tərz” mənasındadır; yəni ata-babalarının tutduğu inanc və yaşayış yolu.
• آثَار (asar): “izlər, qalıqlar” deməkdir; burada ata-babaların getdiyi yolun izləri, onların ardınca getmək mənasındadır.
• مُهْتَدُون (mühtədun): “doğru yolda olanlar, hidayətə çatanlar” deməkdir. Ayədə bu söz, onların öz iddialarını bildirir.

Ayənin təfsiri:

Bu ayə, haqqa üz tutmayanların necə bir bəhanəyə sığındıqlarını göstərir. Onlar Allahın vəhdaniyyətinə və peyğəmbərlərin gətirdiyi həqiqətə yönəlmək əvəzinə, belə deyirlər: “Biz ata-babalarımızı bir din və yol üzərində tapdıq; biz də onların izlərincə gedirik və doğru yolda olanlar bizik.”

Yəni onların əlində heç bir ağıl dəlili, heç bir ilahi sübut yoxdur. Onlar yalnız keçmişdən miras qalan adət-ənənəyə arxalanırlar. Halbuki ata-babaları cahil idi və bütlərə sitayiş edirdilər. Onlar bu yanlış yolu tərk etmədən, özlərini “hidayətdə olanlar” hesab edirdilər. Bu isə kor-koranə təqlidin, düşünmədən əcdadın ardınca getməyin nə qədər təhlükəli olduğunu göstərir.

Ey insan! Bu ayə bizə xəbərdarlıq edir: həqiqəti yalnız “atalarımız belə edirdi” deyə qəbul etmək və ya rədd etmək doğru deyil. İnsanı ucaldan, ona şərəf verən, onu doğru yola çıxaran yeganə yol Allahın göndərdiyi hidayətdir. Quran bizə düşünməyi, ağılla haqqı tapmağı və yalnız Allaha yönəlməyi öyrədir. Gəl, ata-babaların adətinə deyil, Rəbbinin kəlamına tabe olaq. Çünki əsl hidayət, izlərincə getdiyimiz insanların çoxluğunda deyil, Allahın göstərdiyi yoldadır.