سوره زخرف — آیه 40

معانی کلمات:

• صُمّ: جمع «أصم»، به معنای کسانی که از شنیدن حق محروماند و گوش دلشان بسته است.
• عُمْی: جمع «أعمی»، به معنای کسانی که چشم دلشان کور است و حق را نمیبینند.
• ضَلالٍ مُبین: گمراهی آشکار و روشن که هیچ تردیدی در آن نیست.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! آیا تو میتوانی به کسانی که خداوند گوش دلشان را بر شنیدن حق بسته است، بشنوانی؟ یا آیا تو میتوانی کسانی را که چشم بصیرتشان کور شده و حق را نمیبینند، هدایت کنی؟ و یا آیا میتوانی کسی را که در گمراهی آشکار و روشنی گرفتار آمده است، به راه راست بازگردانی؟ هرگز! این کار از تو ساخته نیست و به توان تو نیست. این کافران چنان در برابر حق سنگدل و بیاعتنا شدهاند که مانند کران و کوران، هیچ تأثیری از دعوت تو نمیپذیرند. وظیفهی تو تنها رساندن پیام و ابلاغ وحی است، نه هدایت آنان. هدایت تنها به دست خداست؛ او هر که را بخواهد هدایت میکند و هر که را بخواهد در گمراهی رها میسازد، و این مشیت او بر اساس حکمت و عدالت است.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید در هدایت: هدایت واقعی تنها از آنِ خداست و هیچکس، حتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم)، نمیتواند بدون ارادهی الهی کسی را هدایت کند. این ما را به توکل بر خدا و توجه به قدرت بینهایت او دعوت میکند.
2. تسلیت و آرامش برای داعیان حق: این آیه به همهی کسانی که در راه دعوت به اسلام تلاش میکنند، آرامش میدهد که اگر نتیجهی مطلوب حاصل نشد، نگران نباشند؛ چرا که وظیفهی آنان تنها رساندن پیام است و نتیجه به دست خداست.
3. اهمیت دل سلیم: انسان باید مراقب قلب و گوش و چشم خود باشد تا در برابر حق کر و کور نشود؛ زیرا این نعمتها امانتهای الهیاند و باید در مسیر درست به کار گرفته شوند.
4. رحمت و حکمت الهی: خداوند با اینکه بر همه چیز تواناست، اما انسانها را مجبور به هدایت نمیکند و به آنان اختیار داده است. این نشانهی عدالت و رحمت اوست که راه را روشن کرده و پیامبران را فرستاده است تا حجت بر همه تمام شود.