سوره دخان — آیه 12

معانی کلمات:

• اکْشِفْ: برطرف کن، دور کن.
• الْعَذَابَ: عذاب، کیفر و مجازاتی که بر آنان نازل شده است.
• مُؤْمِنُونَ: باورکنندگان و تصدیقکنندگان (به خدا و پیامبرش).

تفسیر آیه:

این آیه بخشی از گفتار مشرکانِ سرکش را بیان میکند که هنگام نزول عذاب الهی — که در آیات پیشین به صورت دودی آشکار و فراگیر توصیف شده — به زاری و التماس میافتند و با قلبی شکسته و زبانی لرزان به درگاه پروردگار عرضه میدارند: «پروردگارا! این عذاب را از ما برطرف کن و آن را دور ساز؛ زیرا اگر چنین کنی، ما به تو و پیامبرت ایمان میآوریم و به رسالت او تصدیق خواهیم کرد.» این سخن، نه از روی ایمان واقعی، بلکه از سرِ ناچاری و ترس از هلاکت است؛ چرا که آنان در سختی و بلا، به یاد خدا میافتند و وعده میدهند که اگر نجات یابند، مؤمن خواهند شد. اما این وعده، پیمانی سست و بیپایهای است که به محض رفع بلا، آن را فراموش میکنند و به کفر و شرک خود بازمیگردند. قرآن در ادامه همین داستان، این حقیقت را آشکار میسازد که آنان دروغگو هستند و ایمانشان تنها زبانی و موقتی است.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان در سختیها و بلاها به طور فطری به خدا پناه میبرد و او را میخواند؛ این نشانهی فطرت پاک انسانی است که در اعماق وجود هر کس نهفته است.
• ایمانِ اجباری و ناشی از ترس، ارزشی ندارد؛ ایمان راستین آن است که از روی آگاهی، عشق و اختیار باشد و در تمام زندگی پایدار بماند.
• خداوند مهربان است و بندگان را در سختیها رها نمیکند، اما سنت الهی بر این است که انسانها با اختیار خود راه هدایت یا گمراهی را برگزینند و عذابها هشدار و بیداری برای بازگشت به سوی اوست.
• این آیه به ما میآموزد که در مشکلات و گرفتاریها، تنها به خدا رو کنیم و با تضرع و خضوع از او بخواهیم که گرههای زندگیمان را بگشاید، نه اینکه فقط در سختیها به یاد او باشیم و در آسایش او را فراموش کنیم.