سوره دخان — آیه 13

معانی کلمات:

• أَنَّى: از کجا، چگونه.
• الذِّکْرَى: پند گرفتن، تذکّر و بازگشت به ایمان.
• رَسُولٌ مُبِین: پیامبری که رسالت خود را آشکار و روشن بیان میکند (حضرت محمد صلیاللهعلیهوسلم).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حال مشرکان را در هنگام نزول عذاب و شدت بلا بیان میکند؛ آنگاه که از سر ناچاری و اضطرار میگویند: «پروردگارا! عذاب را از ما بردار که ما مؤمن شدیم». اما خداوند میفرماید: چگونه و از کجا برای آنان تذکّر و پندپذیری ممکن است، در حالی که پیش از این، پیامبری روشنگر و فرستادهای با رسالتی آشکار (محمد صلیاللهعلیهوسلم) به سوی آنان آمده بود که حق را با دلایل روشن و معجزات آشکار برایشان بیان کرد و صداقت و امانتداری او بر همگان روشن بود؟ با این حال، آنان به او پشت کردند، دعوتش را نپذیرفتند و دربارهاش گفتند: «او تعلیمیافتهی بشر است» یا «او دیوانه است» و از پذیرش حق سرباز زدند. پس این ایمانِ در حال عذاب، نه از روی حقیقت و یقین، بلکه از سر ترس و ناچاری است و ارزشی ندارد؛ زیرا اگر واقعاً طالب حق بودند، میبایست در زمان آمدن رسول مبین، ایمان میآوردند، نه پس از نزول عذاب.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمت وجود پیامبران و رسولان، بزرگترین حجت خداوند بر بندگان است؛ پس هیچ بهانهای برای کفر و گناه باقی نمیماند.
• ایمانِ هنگام نزول عذاب و اضطرار، نه تنها سودی ندارد، بلکه نشانهی عدم صداقت و فرصتطلبی است؛ مؤمن حقیقی کسی است که در حال رفاه و آسایش نیز به خدا روی آورد.
• پندپذیری و تذکّر، توفیقی است که خداوند به بندگان مخلص و جویای حق عطا میکند؛ پس باید پیش از فرا رسیدن مرگ و عذاب، از فرصت جوانی و سلامت برای ایمان و عمل صالح بهره برد.
• این آیه، هشدار جدی به غافلان است که اگر امروز در برابر دعوت پیامبر و قرآن تسلیم نشوند، فردای قیامت که عذاب را میبینند، پشیمانی و ایمانِ بیفایده، سودی برایشان نخواهد داشت.