سوره مائده — آیه 105

معانی کلمات:

• عَلَیکم أنفسَکم: بر شما باد به اصلاح و تزکیه نفسهای خود؛ یعنی ملازم و مواظب کار نیک خود باشید.
• لا یضُرّکم: به شما زیانی نمیرساند.
• اهتَدَیتُم: هدایت یافتید و راه راست را در پیش گرفتید.

تفسیر آیه:

ای کسانی که به خدا و رسولش ایمان آوردهاید و به شریعت او عمل میکنید! بر شما باد به اصلاح و تزکیه نفسهای خود و ملازمت بر طاعت خدا و پرهیز از معصیت او. اگر شما خود به راه راست هدایت یافتید و بر آن استقامت ورزیدید، گمراهی کسانی که گمراه شدهاند و دعوت شما را نپذیرفتهاند، هیچ زیانی به شما نخواهد رساند. اما این آیه به معنای ترک امر به معروف و نهی از منکر نیست؛ بلکه از جمله مصادیق هدایت شما همین امر به معروف و نهی از منکر است که باید انجام دهید، هر چند مردم نپذیرند. پس اگر شما وظیفه خود را در دعوت و ارشاد انجام دادید و آنها نپذیرفتند، مسئولیت گمراهی آنها بر عهده خودشان است و بر شما گناهی نیست. بازگشت همه شما اعم از هدایتشده و گمراه، به سوی خداوند است در روز قیامت، و او شما را به آنچه در دنیا انجام میدادید آگاه میسازد و به هر کس جزای عملش را میدهد؛ نیکوکار به پاداش نیک و بدکار به کیفر عمل بد. این آیه هشدار و بشارتی است برای هر دو گروه و تأکیدی است بر اینکه هیچ کس به گناه دیگری مؤاخذه نمیشود.

فواید و پیامهای آیه:

1. مسئولیت فردی: هر انسانی در برابر اعمال خود مسئول است و نباید گناه دیگران را بهانهای برای سستی در طاعت خدا قرار دهد.
2. اهمیت اصلاح نفس: تزکیه و اصلاح خود، پایه و اساس دعوت به خیر است؛ کسی که خود را اصلاح کند، تأثیر گفتارش در دیگران بیشتر خواهد بود.
3. امید و بشارت برای مؤمنان: اگر مؤمنان وظیفه خود را در دعوت و امر به معروف انجام دهند، از گمراهی دیگران نه تنها غمگین نمیشوند بلکه مطمئن هستند که پاداششان نزد خدا محفوظ است.
4. عدالت الهی: بازگشت همه به سوی خداست و او عادلانه به اعمال همه رسیدگی میکند؛ این باور، آرامشبخش دلهای مؤمنان است که ظلم و گمراهی هیچ کس بدون حساب نمیماند.
5. همبستگی ایمان و عمل: هدایت واقعی تنها به ادعا نیست، بلکه به عمل صالح و پایداری بر آن است؛ این آیه مؤمنان را به استقامت و پایداری در راه حق دعوت میکند.