سوره مائده — آیه 13

معانی کلمات:

• نَقْض: شکستن و پیمانشکنی.
• مِيثَاق: پیمان محکم و عهد مؤکد.
• لَعَنَّاهُمْ: آنان را از رحمت خود دور کردیم.
• قَاسِيَةً: سخت و سنگدل، که هیچ نرمی و پذیرشی برای حق ندارد.
• يُحَرِّفُونَ: تغییر میدهند و تحریف میکنند.
• الْكَلِمَ: سخنان خداوند (تورات).
• مَوَاضِعِهِ: جایگاههای درست و مناسب آن.
• نَسُوا: ترک کردند و فراموش کردند.
• حَظًّا: بهرهای و نصیبی.
• خَائِنَةٍ: خیانتکاری و پیمانشکنی.
• فَاعْفُ: درگذر و ببخش.
• وَاصْفَحْ: چشمپوشی کن و رویگردان شو (بدون کینه).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، به پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و مسلمانان گوشهای از سرنوشت بنیاسرائیل را بازگو میکند تا عبرت بگیرند. میفرماید: به سبب پیمانشکنیهای مکرر بنیاسرائیل، آنان را از رحمت خود دور کردیم و لعنت فرستادیم. سپس دلهایشان را سخت و سنگین کردیم، به گونهای که هیچ موعظهای در آن اثر نمیکند و بهسوی ایمان نرم نمیشود. این قساوت قلب، نتیجهٔ اعمال زشت خودشان بود.

آنها کلمات خدا را که در تورات آمده بود، تحریف میکردند؛ یعنی الفاظ را تغییر میدادند و معانی را به دلخواه خود تأویل میبردند تا با هواهای نفسانی و اهداف ناپاکشان سازگار شود. همچنین بخش بزرگی از آنچه را که به آنان یادآوری شده بود (مانند ایمان به پیامبران بعدی و دستورات الهی) ترک کردند و به آن عمل نکردند.

سپس خداوند به پیامبرش میفرماید: ای محمد! تو پیوسته از این گروه (یهود) خیانتی آشکار میبینی؛ زیرا آنان عهدشکنی میکنند و با دشمنان تو همدست میشوند، مگر اندکی از آنان که ایمان آورده و بر عهد خود وفادار ماندهاند. پس ای پیامبر! از بدرفتاری و خیانت آنان درگذر و چشمپوشی کن و آنان را مجازات نکن؛ زیرا خداوند کسانی را که نیکی میکنند و در برابر بدی، عفو و گذشت نشان میدهند، دوست دارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. پیمانشکنی و خیانت، سبب دوری از رحمت خداوند است؛ هر کس عهد خود را با خدا و مردم بشکند، از الطاف الهی محروم میشود.
2. قساوت قلب، نتیجهٔ گناهان و پیمانشکنیهاست؛ دل انسان با تکرار خطا، سخت و از پذیرش حق بازمیماند.
3. تحریف کلام خدا و تأویل نادرست آن، از نشانههای نفاق و فساد است؛ مؤمن باید کلام خدا را همانگونه که نازل شده بپذیرد و آن را به دلخواه خود تغییر ندهد.
4. ترک عمل به دستورات الهی، نوعی فراموشی و خسران است؛ انسان باید به آنچه میداند عمل کند تا از رحمت خدا محروم نشود.
5. عفو و گذشت در برابر بدیها، از صفات محسنان است؛ خداوند کسانی را که در برابر خطاکاران، گذشت و نیکی میکنند، دوست دارد. این دعوتی است به اخلاق والای اسلامی و مدارا با مردم، حتی با کسانی که بدی کردهاند.
6. امید به رحمت خداوند؛ با وجود همهٔ خیانتها، خداوند به پیامبرش دستور عفو میدهد تا امت اسلامی نیز با صبر و گذشت، الگوی نیکی و احسان در جهان باشند.