سوره مائده — آیه 45

معانی کلمات:

• کَتَبْنَا: فرض کردیم، واجب گردانیدیم.
• قِصَاص: برابری در مجازات، مقابله به مثل کردن.
• تَصَدَّقَ بِهِ: از حق خود گذشت کرد و عفو نمود.
• کَفَّارَةٌ: پوشاننده و از بین برنده گناهان.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه بیان میکند که بر بنیاسرائیل در تورات فرض و واجب کرده بود که در برابر قتل عمدی، قاتل کشته شود؛ در برابر کور کردن چشم، چشمِ جنایتکار از بین برود؛ در برابر بریدن بینی، بینیِ او بریده شود؛ در برابر قطع گوش، گوش او قطع گردد؛ در برابر کشیدن دندان، دندان او کشیده شود. همچنین در مورد زخمها و جراحات نیز حکم قصاص مقرر شده بود، یعنی هر کس به دیگری جراحتی وارد کند، به همان میزان و اندازه، جراحت بر او وارد میشود. این حکم برای اجرای عدالت و جلوگیری از تجاوز و ظلم در جامعه بود.

سپس خداوند میفرماید: هر کس از حق قصاص خود بگذرد و جنایتکار را عفو کند و او را ببخشد، این گذشت و عفو، کفارهای برای گناهان خود او خواهد بود و خداوند به برکت این بخشش، از گناهانش درخواهد گذشت. این نشاندهنده فضیلت عفو و گذشت در اسلام است.

در پایان آیه، خداوند کسانی را که بر اساس احکام نازل شده از سوی او قضاوت و داوری نمیکنند و از آن سرپیچی مینمایند، ستمکار و متجاوز از حدود الهی معرفی میکند؛ زیرا آنان با ترک حکم خدا، به خود و جامعه ظلم روا میدارند و از مسیر عدالت و حق منحرف میشوند.

فواید و پیامهای آیه:

1. عدالت و برابری: اسلام و ادیان آسمانی بر اجرای عدالت و قصاص تأکید دارند تا جامعه از هرگونه ظلم و تجاوز در امان بماند و حقوق مردم محفوظ بماند.
2. فضیلت عفو و گذشت: اسلام با اینکه حق قصاص را برای مظلوم قرار داده، اما عفو و بخشش را برتر و والاتر میداند و آن را موجب پاک شدن گناهان معرفی میکند. این نشاندهنده روحیه رحمت و مهربانی در اسلام است.
3. حاکمیت قانون الهی: مسلمانان باید در تمام امور زندگی، بهویژه در قضاوت و داوری، به احکام خداوند مراجعه کنند و از حکم کردن به غیر آنچه خدا نازل کرده است، بپرهیزند؛ زیرا این امر از نشانههای ایمان و تقواست.
4. پاداش اخروی: گذشت از خطای دیگران، نهتنها آرامش روحی و اجتماعی به همراه دارد، بلکه موجب آمرزش گناهان و تقرب به خداوند میشود.