Tur surəsi — Ayə 32

Sözlerin izahı:

• أَمْ (əm): "Yoxsa", "bəlkə" mənasında olan bir bağlayıcıdır; burada sual və təəccüb mənası daşıyır.
• تَأْمُرُهُمْ (tə'muruhum): "Onlara əmr edir", "onları çağırır" deməkdir.
• أَحْلَامُهُم (əhlamuhum): "Ağılları", "düşüncələri". Burada "hilim" kökündən olub ağıl və düşünmə qabiliyyəti nəzərdə tutulur.
• هَذَا (haza): "Buna" — yəni onların Peyğəmbərə (sallallahu aleyhi və səlləm) aid etdikləri ziddiyyətli sözlərə.
• طَاغُونَ (tağun): "Həddi aşanlar", "azğınlar", "itaətdən çıxanlar".

Ayənin təfsiri:

Bu ayədə Allah-təala müşriklərin məntiqsiz iddialarını tənqid edir. Onlar Peyğəmbərə (sallallahu aleyhi və səlləm) həm sehrbaz, həm kahin, həm də şair deyirdilər. Halbuki bu sifətlər bir şəxsdə eyni vaxtda birləşə bilməz — çünki sehrbazın vəziyyəti kahinin vəziyyətindən, şairin vəziyyəti isə hər ikisindən tamamilə fərqlidir. Allah buyurur: "Yoxsa onların ağılları onlara bunu əmr edir?" — yəni, məgər onların ağılları bu ziddiyyətli sözləri onlara buyururmu? Əslində isə onların ağılları belə bir şeyi qəbul etməz, çünki bu, ağılla ziddiyyət təşkil edir.

Sonra Allah buyurur: "Xeyr, onlar həddi aşan bir qövmdür." Yəni onların bu iddiaları ağıldan deyil, əksinə, həddi aşmaqdan, inadkarlıqdan və haqqa qarşı təkəbbür göstərməkdən qaynaqlanır. Onlar nə şəriətə, nə də ağıla müraciət edirlər; sadəcə olaraq haqqı qəbul etməmək üçün hər yola əl atırlar.

Bu ayə bizə öyrədir ki, haqqa qarşı inadkarlıq insanı elə bir hala gətirir ki, o, ağılla ziddiyyət təşkil edən sözləri belə deyir. İnsan ağlını və qəlbini haqqa açmalıdır ki, doğru yolu tapa bilsin. Quran bizə ən gözəl yol göstəricisidir — onu oxuyub düşünən insan, Allahın kəlamının hikmətini və gözəlliyini dərk edər və haqqa yönələr.