Ат-Тур сүрөсү — Аят 32

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• أَمْ (ам): «же» деген маанидеги байламта, бирок бул жерде «балким», «тескерисинче» деген мааниде келип, мурунку айтылган ойду четке кагуу жана жаңы ойду баштоо үчүн колдонулат.
• تَأْمُرُهُمْ (таъмурухум): «аларга буйрук кылат», «аларды чакырат» дегенди билдирет.
• أَحْلَامُهُم (ахламухум): «акылдары», «ой-жүгүртүүлөрү» деген мааниде. «Хилм» сөзүнүн көптүк түрү — акыл-эс, ой жүгүртүү, түшүнүк.
• هَٰذَا (хаза): «ушул нерсеге», «ушул сөзгө» — башкача айтканда, пайгамбарга (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) карата айтылган «сыйкырчы», «көз боочу», «акын», «жындуу» деген карама-каршы сөздөргө ишарат кылат.
• طَاغُونَ (тагун): «чектен ашкандар», «шектүү чегинен чыккандар», «бүзгунчулар» деген мааниде. «Тугян» — чектен ашуу, ченемден чыгуу.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта каапырлардын пайгамбарга (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) карата айткан карама-каршы сөздөрүн сындап, алардын акыл-эсине кайрылат. Алар пайгамбарды бирде «сыйкырчы», бирде «акын», бирде «жындуу» деп аташкан. Бирок бул сыпаттар бири-бирине такыр туура келбейт, алардын баары бир адамда чогулушу мүмкүн эмес. Сыйкырчы менен жындуунун абалы башка, акындын абалы башка — булардын ортосунда чоң айырма бар. Демек, алардын бул сөздөрү акылга сыйбаган, карама-каршы жана негизсиз сөздөр.

Аллах аларга: «Силердин акыл-эсиңер ушул карама-каршы сөздү айтууга буйрук кылдыбы?» — деп сурайт. Башкача айтканда, эгер алардын акыл-эси ордунда болсо, мындай карама-каршы жана негизсиз сөздөрдү айтмак эмес. Бирок алар акыл-эсин иштетпей, аны четке кагып, өздөрүнүн каапырлыгына, текебердигине жана өжөрлүгүнө ээрчип кетишкен.

Андан кийин Аллах: «Жок, алар чектен ашкан коом» — деп айтат. Алар акыйкаттан баш тартып, адилеттиктен четтеп, Аллахтын чектеген ченемдерин бузуп, өжөрлүк жана текебердик менен чектен чыгып кетишкен. Алар эч кандай шариятка да, акылга да кайрылышпайт, тескерисинче, өздөрүнүн наадандыгына жана өжөрлүгүнө ээрчишет.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Акыл-эсти колдонууга чакыруу: Бул аят адамды акыл-эсин иштетип, ой жүгүртүүгө, карама-каршы жана негизсиз сөздөрдөн алыс болууга үндөйт. Ислам акыл-эсти жана ой жүгүртүүнү жогору баалайт.
• Акыйкатты издөө: Адам өз оюн, сөзүн жана ишин акыйкатка негиздеши керек. Карама-каршы жана негизсиз сөздөр адамды адаштырат.
• Текебердиктен жана өжөрлүктөн сактануу: Аяттагы «чектен ашкан коом» деген сүрөттөмө текебердиктин жана өжөрлүктүн адамды акыйкаттан алыстатарын көрсөтөт. Ислам момундукту, акыйкатты кабыл кылууну жана өзүн туура баалоону үйрөтөт.
• Пайгамбарга (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламы болсун) болгон сүйүү: Пайгамбарга каршы айтылган жалган жана карама-каршы сөздөргө Аллах Таала жооп берип, аны коргогону — пайгамбардын аброюнун канчалык бийик экенин көрсөтөт. Бул аны сүйүүгө жана анын жолун ээрчүүгө түрткү берет.
• Исламдын акылга жана табигый тартипке шайкештиги: Исламдын окуулары акылга сыйбаган, карама-каршы нерселерден алыс. Бул дин адамды акыйкатка, тартипке жана туура ой жүгүртүүгө чакырат.