Tur surasi — Oyat 32

Kalimalarning ma'nolari:

• Ahlom: Aql-idrok, tafakkur.
• Tog'un: Haddan oshuvchi, zulmkor, o'jarlikda chegaradan chiqib ketuvchi.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda Makka mushriklarining Payg'ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam) haqidagi bir-biriga zid bo'lgan gaplarini rad etmoqda. Ular ba'zan "u sehrgardir", ba'zan "u kohindir", ba'zan "u shoir", ba'zan "u jinnidir" deyishardi. Bu sifatlar bir shaxsda jam bo'lishi aqlan mumkin emas. Chunki sehrgar, kohin, shoir va jinni bo'lish – bularning har biri alohida holat bo'lib, bir kishida ularning barchasi jam bo'lishi aql bovar qilmaydigan narsadir.

Shunday ekan, Alloh taolo ularga murojaat qilib: "Ularning aqllari shu narsaga buyuradimi? Ya'ni, aqli raso bo'lgan odam bir kishiga nisbatan bunday qarama-qarshi sifatlarni aytadimi?" – deya so'raydi. Bu savol ularning aqlsizligini va o'zlarining ham bu so'zlariga ishonmasliklarini ochib beradi.

So'ngra Alloh taolo ularning asl holatini bayon qiladi: "Yo'q, ular haddan oshuvchi qavmdirlar". Ya'ni, ularning bu gaplari aqlsizlikdan emas, balki o'jarlik, takabburlik va haqni inkor etishdagi haddan oshishlaridandir. Ular haqiqatni biladilar, lekin o'jarlik qilib, botil yo'lda davom etadilar.

Foydalar:

1. Bu oyat musulmonlarga sabr-toqat va ishonch bag'ishlaydi – Payg'ambarimizga (s.a.v.) nisbatan aytilgan har xil bo'htonlar ularning o'jarligi va haddan oshganligidan ekanini bildiradi.
2. Haqiqat yo'lidagi insonlarga qilingan turli tuhmat va bo'htonlar, ularning haq ekanligiga dalil bo'lishi mumkin – chunki botil ahli haqni ko'rganda doimo shunday munosabatda bo'ladi.
3. Aql-idrok insonni haqiqatga yetaklaydi, haddan oshish esa aqlning zaiflashuviga sabab bo'ladi. Shuning uchun har bir musulmon aqlini ishlatib, Qur'on va Sunnatga amal qilishi lozim.
4. Bu oyatda Alloh taolo mushriklarning ayblovlari asossiz ekanini mantiqiy dalil bilan isbotlamoqda – bu esa Islom dinining aql va mantiq bilan uyg'unligini ko'rsatadi.