Qəmər surəsi — Ayə 24

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• بَشَرًا: insan, bəşər övladı — yəni Adəm övladından olan bir fani.
• مِّنَّا: bizdən, bizim aramızdan.
• وَاحِدًا: tək, yeganə — burada təkbaşına olan bir şəxs nəzərdə tutulur.
• نَّتَّبِعُهُ: ona tabe olaq, onun ardınca gedək.
• ضَلَالٍ: azğınlıq, doğru yoldan sapma, haqqı itirmə.
• سُعُرٍ: dəlilik, ağılsızlıq, əzab-əziyyət; bəzi təfsirçilər bunu "cəhənnəm odunun bir adı" kimi də izah ediblər, lakin burada əsas məna "dəlilik və çaşqınlıq"dır.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayə Səmud qövmünün, yəni Saleh peyğəmbərin (əleyhissəlam) qövmünün Allaha və Onun peyğəmbərinə qarşı təkəbbürlü və hörmətsiz cavabını bizə xəbər verir. Onlar özlərinə gələn xəbərdarlıqları yalan saydılar və dedilər: "Biz çoxluq, böyük bir camaat olduğumuz halda, aramızdan çıxmış tək bir insana necə tabe olaq? O bizim kimi bir bəşərdir, nə bir padşahdır, nə də bizdən üstün bir məqamı var. Əgər biz onun ardınca getsək, onda doğru yoldan tamamilə azmış və ağlımızı itirmiş olarıq!"

Onların bu sözləri təkəbbürün, cahilliyin və haqqa qarşı inadkarlığın açıq bir nümunəsidir. Onlar peyğəmbərin insan olmasını ona tabe olmamaq üçün bəhanə etdilər. Halbuki Allahın hikməti belədir ki, peyğəmbərlər öz qövmlərindən, onların dilində danışan, onları tanıyan insanlardan seçilir ki, insanlar onlara asanlıqla yaxınlaşa bilsinlər və onların gətirdiyi mesajı anlaya bilsinlər. Onlar isə bunun əksinə olaraq, haqqı qəbul etmək yerinə, öz əqidələrində və adətlərində israr etdilər və beləliklə də öz məhvlərinə qapı açdılar.

Ey insan! Bu ayə bizə öyrədir ki, haqqı qəbul etməmək üçün bəhanə axtarmaq, təkəbbür göstərmək və "biz çoxuq, o təkdir" deyə düşünmək insanı nicata aparmaz. Əksinə, həqiqi ağıl və kamillik, haqq kimdən gəlsə də, onu qəbul etməkdir. Peyğəmbərlərin insan olması onların dəyərini azaltmır; əksinə, bu, Allahın bizə olan rəhmətinin bir göstəricisidir ki, bizə öz cinsimizdən olan bir rəhbər göndərmişdir. Gəlin biz də Səmud qövmü kimi təkəbbür göstərməyək, əksinə, haqqa təslim olan, onu sevən və ardınca gedən qullardan olaq. Allahın göndərdiyi hidayətə qulaq asmaq, insanı dünyada da, axirətdə də ucalığa və xoşbəxtliyə aparan yeganə yoldur.