سوره انعام — آیه 100

معانی کلمات:

• شُرَکَاءَ الْجِنَّ: جنّیان را شریک (خداوند) قرار دادند.
• خَرَقُوا: دروغ بافتند، به دروغ نسبت دادند (از ماده «خرق» به معنای دروغ ساختن و افترا بستن).
• بِغَیْرِ عِلْمٍ: بدون هیچ دانش و آگاهی، صرفاً از روی جهل و گمان.

تفسیر آیه:

مشرکان عرب و امتهای پیشین، گروهی از جنّیان را شریک خداوند در عبادت قرار دادند و گمان میکردند که این موجودات میتوانند سود و زیانی برسانند، در حالی که خداوند خودِ آنها (جنّیان) را آفریده است و هیچ موجودی بدون اراده و قدرت او خلق نشده است. پس کسی که خالق همه چیز است، شایسته است که به تنهایی پرستش شود و هیچ شریکی نداشته باشد.

سپس این مشرکان و اهل کتاب (مانند یهود که عُزَیر را پسر خدا خواندند و نصاری که عیسی را پسر خدا دانستند و مشرکان که فرشتگان را دختران خدا میپنداشتند) بدون هیچ دانش و دلیلِ درستی، برای خداوند فرزندانی اعم از پسر و دختر نسبت دادند. این نسبت دادنِ فرزند، از روی جهل و افتراست، زیرا خداوند از هرگونه نقص و نیاز بینیاز است و داشتن فرزند مستلزم نیاز و مشابهت با مخلوقات است.

خداوند سبحان، خود را از این توصیفهای باطل و دروغینی که مشرکان درباره او میگویند، منزّه و پاک میداند و برتر از آن است که شریک یا فرزندی داشته باشد. او یگانه، بینیاز و دارای تمام صفات کمال است.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید خالص: این آیه به ما میآموزد که عبادت تنها شایسته خدایی است که خالق همه موجودات است؛ کسی که همه چیز را آفریده، پس تنها او باید پرستش شود و هیچ شریکی ندارد.
2. مبارزه با خرافات و جهل: نسبت دادن فرزند به خداوند یا شریک قرار دادن موجودات برای او، ناشی از جهل و بیخبری از ذات پاک الهی است. اسلام ما را به تفکر و دانش دعوت میکند و از پیروی کورکورانه از خرافات بازمیدارد.
3. تنزیه خداوند از هر نقص: خداوند از هر صفتی که مخلوقات دارند (مانند نیاز، فرزند داشتن، شریک داشتن) منزّه است. این باور، عشق و محبت به خدا را در دل انسان افزایش میدهد، زیرا او را کامل و بینیاز میدانیم.
4. امید به رحمت و عدالت الهی: وقتی بدانیم خداوند یگانه و بینیاز است، با اطمینان خاطر به سوی او میآییم و میدانیم که او به تنهایی میتواند همه نیازهای ما را برآورده کند و هیچ واسطهای لازم نیست.