سوره انعام — آیه 53

معانی کلمات:

• فَتَنَّا: آزمایش کردیم، گرفتار امتحان ساختیم.
• مَنَّ اللهُ عَلَیْهِمْ: خداوند بر آنان منت نهاد و نعمت داد (هدایت به اسلام).
• بِالشَّاکِرِینَ: کسانی که شکر نعمتهای الهی را بهجا میآورند.

تفسیر آیه:

همانگونه که (در داستانهای پیشین) برخی را با برخی دیگر آزمایش کردیم، در اینجا نیز گروهی از مردم را وسیلهٔ آزمایش گروهی دیگر قرار دادیم. بدین ترتیب که میان بندگان، در روزی و اخلاق و موقعیت اجتماعی تفاوت انداختیم؛ برخی را توانگر و برخی را تهیدست، برخی را نیرومند و برخی را ناتوان ساختیم تا یکدیگر را نیازمند شوند و این خود وسیلهای برای آزمون الهی گردد. هدف از این آزمایش آن بود که مشرکانِ توانگر، با دیدن ایمانآوردن فقیران و ضعیفان، با تعجب و استهزا بگویند: «آیا اینها کسانی هستند که خداوند از میان ما بر آنان منت نهاده و به دین اسلام هدایتشان کرده است؟!» گویی آنان خود را شایستهتر از فقیران میدانستند و ایمان آوردنِ ضعیفان را نشانهٔ بیارزشی این دین میانگاشتند. اما خداوند در پاسخ به این پندار باطل میفرماید: آیا خداوند به حال بندگانِ شکرگزار داناتر نیست؟! قطعاً او میداند چه کسی شایستهٔ هدایت است و چه کسی سزاوار گمراهی. خداوند کسانی را که نعمتهای او را سپاس میگزارند و در برابر الطافش فروتنی میکنند، به راه راست هدایت میکند و کسانی را که نعمتها را ناسپاسی میکنند و تکبر میورزند، از این فیض محروم میسازد.

فواید و پیامهای آیه:

1. تفاوت در روزی و موقعیت اجتماعی بندگان، نه نشانهٔ برتری یا خواری نزد خداوند است، بلکه وسیلهای برای آزمایش و سنجش صبر و شکر آنان است.
2. ارزش انسانها به تقوا و شکرگزاری است، نه به ثروت و مقام؛ چه بسیار فقیرانِ شاکری که نزد خداوند از توانگرانِ ناسپاس برترند.
3. ایمان و هدایت، موهبتی الهی است که خداوند آن را به هرکس که شایسته بداند عطا میکند و معیارِ شایستگی، بندگی و شکرگزاری است، نه موقعیت اجتماعی.
4. انسان نباید به داشتههای خود مغرور شود و دیگران را به دلیل نداری یا ضعف ظاهری تحقیر کند؛ چرا که ممکن است همان افراد، نزد خداوند از جایگاه والایی برخوردار باشند.
5. این آیه به ما میآموزد که نگاه ما به مردم باید نگاهی الهی باشد و قضاوت دربارهٔ دیگران را به خداوند بسپاریم که داناترین به حال بندگان است.