سوره ممتحنه — آیه 5

معانی کلمات:

• فتنة: در اینجا به معنای آزمایش، گرفتاری و وسیلهی گمراهی است؛ یعنی چیزی که باعث شود کافران به بهانهی آن، مؤمنان را بیازمارند یا خودشان گمراه شوند.
• عزیز: غالب و شکستناپذیر؛ کسی که هیچکس بر او چیره نمیشود.
• حکیم: دارای حکمت در آفرینش، فرمان و تقدیر؛ کارهایش بر اساس مصلحت و عدل است.

تفسیر آیه:

این آیه بخشی از دعای زیبای حضرت ابراهیم علیهالسلام و مؤمنان همراه اوست که از خداوند میخواهند: «پروردگارا! ما را وسیلهی آزمایش و گرفتاری برای کسانی که کافر شدند قرار مده.» یعنی خدایا، نگذار کافران بر ما چیره شوند و ما را شکست دهند یا عذابی بر ما نازل کنی که آنان با دیدن آن، گمان کنند ما بر باطل هستیم و بگویند: «اگر اینها بر حق بودند، چنین گرفتار نمیشدند» و در نتیجه بر کفر خود افزوده و ما را نیز از دینمان بازدارند. سپس میگویند: «و گناهان ما را ببخش، پروردگارا! همانا تو توانای شکستناپذیر و حکیم هستی»؛ یعنی تو بر همهچیز چیره هستی و در تمام کارهایت حکمت داری، پس ما را بیامرز و از لغزشهایمان درگذر.

فواید و پیامهای آیه:

• مؤمن باید همواره از خداوند بخواهد که او را وسیلهی گمراهی دیگران قرار ندهد؛ زیرا گاهی شکست یا گرفتاری مؤمنان میتواند برای کافران بهانهای برای انکار حق شود.
• دعا برای حفظ دین و ایمان، از مهمترین خواستههای انبیا و اولیای الهی است و نشان میدهد که ایمان، بزرگترین سرمایهی انسان است.
• طلب آمرزش گناهان، همراه با اعتراف به قدرت و حکمت خداوند، روحیهی تواضع و بندگی را در انسان تقویت میکند.
• این آیه میآموزد که در سختیها و مشکلات، به جای ناامیدی، به درگاه خداوند پناه ببریم و از او یاری بخواهیم؛ چرا که او عزیز و حکیم است و هرگز بندگان مؤمن خود را رها نمیکند.