سوره ملک — آیه 10

معانی کلمات:

• نَسْمَعُ: شنیدنِ همراه با پذیرش و تأمّل، نه صرفِ شنیدنِ ظاهری.
• نَعْقِلُ: درک کردن و فهمیدنِ حقایق با اندیشه و خردِ سلیم.
• السَّعِیرِ: آتشِ شعلهور و سوزانِ دوزخ.

تفسیر آیه:

کافران در روز قیامت، هنگامی که با خواری و پشیمانی در برابر آتش دوزخ قرار میگیرند، با اعتراف به خطای خود میگویند: «ای کاش در دنیا گوشِ شنوایی برای شنیدنِ حقایق و پذیرشِ دعوت پیامبران داشتیم، یا خردی به کار میگرفتیم که میان حق و باطل تمیز میدادیم. اگر چنین بودیم، هرگز در شمارِ اهلِ آتشِ سوزان قرار نمیگرفتیم و به پیامبران ایمان میآوردیم و آنچه را که از جانب خداوند آورده بودند، تصدیق میکردیم و اهل بهشت میشدیم.»

آنان در این سخن، به کوتاهیِ خود در بهرهگیری از دو نعمت بزرگِ الهی — یعنی گوشِ شنوا و عقلِ سلیم — اعتراف میکنند. آنان در دنیا صدای حق را میشنیدند، اما شنیدنی که با تدبّر و پذیرش همراه نباشد، سودی ندارد. همچنین عقلی داشتند، اما از آن برای تشخیصِ راهِ درست استفاده نکردند و در پیِ تقلید کورکورانه و هوای نفس رفتند. این اعتراف، نه برای نجات آنان، بلکه برای افزایش حسرت و پشیمانیشان است.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتِ شنوایی و عقل، دو ابزارِ مهمِ هدایت هستند؛ اما تنها کسانی از آنها بهرهمند میشوند که با نیتِ پاک و جستجوی حقیقت، از آنها استفاده کنند.
• شنیدنِ صرفِ سخنِ حق کافی نیست؛ بلکه باید با اندیشه و خرد، آن را پذیرفت و در عمل به کار بست.
• تقلید کورکورانه از نیاکان و همرنگی با جامعه، انسان را از راهِ حق دور میکند و در روز قیامت جز حسرت و پشیمانی به ارمغان نمیآورد.
• اعتراف به خطا در آن روز سودی ندارد؛ پس بهتر است در دنیا با بهرهگیری از عقل و گوشِ شنوا، راهِ سعادت را برگزینیم و از عذابِ دردناکِ دوزخ در امان بمانیم.
• این آیه نشان میدهد که خداوند هیچکس را بدون اتمامِ حجت عذاب نمیکند؛ بلکه نعمتهای عقل و گوش و چشم را به انسان داده تا با اختیار خود، راهِ هدایت یا گمراهی را برگزیند.