Qalam surasi — Oyat 38

Kalimalarning ma'nolari:

• Fihi – unda (ya'ni o'sha kitobda)
• Tahayyaron – tanlab olgan narsalaringiz, o'zingiz xohlagan narsalar

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda mushriklarga va gunohkorlarga murojaat qilib, ularning da'volarini rad etmoqda. Ular: "Qiyomat kuni biz gunohkor bo'lsak ham, mo'minlar bilan barobar bo'lamiz, jannatga kiramiz", deb da'vo qilishardi. Alloh ularga aytadiki: "Sizlarda osmondan nozil qilingan bir kitob bormi? Unda sizlar o'qib, o'rganib, o'zingizga dalil qilib keltiradigan narsa bormi? Agar shunday kitob bo'lsa, unda sizlar uchun o'zingiz tanlab olgan narsa – ya'ni gunohkor bo'la turib, jannatga kirish – bor deb topilganmi?"

Bu savol ularning da'vosining asossizligini ochib beradi. Chunki hech qanday ilohiy kitobda gunohkorlarning mo'minlar bilan barobar bo'lishi, ularning ham jannatga kirishi yozilmagan. Agar bunday kitob bo'lsa, ular uni o'qib, o'rganib, o'z da'volariga dalil qilib keltirishlari mumkin edi. Lekin ularning hech qanday dalillari yo'q, faqat xom xayollar va yolg'on umidlar.

Foydali saboqlar:

1. Har qanday da'vo va e'tiqod dalilga asoslangan bo'lishi kerak. Dalilsiz da'vo – behuda gapdir. Musulmon kishi o'z e'tiqodida ham, amalida ham Qur'on va Sunnatdan dalil keltirishga intilishi lozim.
2. Gunohkor bo'la turib, jannatga kirishni orzu qilish – yolg'on umiddir. Alloh taolo bandalaridan iymon va solih amallarni talab qiladi. Kimki bu ikkisini bajarib, jannatni umid qilsa, bu haqli umiddir.
3. Bu oyat musulmonlarga ogohlantirishdir: Allohning va'dalari va tahdidlari haqda o'ylash, gunohlardan qaytish va to'g'ri yo'lga qaytishga undaydi. Qiyomat kuni hech kim boshqasining o'rniga javob bermaydi, har kim o'z amaliga yarasha jazolanadi yoki mukofotlanadi.
4. Islom dini aql va dalil dinidir. U hech kimni ko'r-ko'rona ergashishga chaqirmaydi, balki har bir masalada dalil va hujjat so'raydi. Bu esa Islomning haqiqiy ekanligini va uning tarafdorlarining mustahkam asosga ega ekanligini ko'rsatadi.