A'rof surasi — Oyat 179

Kalimalarning ma'nolari:

• ذَرَأْنَا: yaratdik, paydo qildik.
• لَا يَفْقَهُونَ: anglamaydilar, tushunmaydilar.
• الْأَنْعَامِ: chorva hayvonlari (mol, qo'y, tuya kabi).
• أَضَلُّ: yo'ldan ko'proq adashgan, hatto hayvonlardan ham battar.

Tafsir:

Alloh taolo ushbu oyatda O'zi yaratgan ko'plab jin va insonlarning bir qismi jahannam uchun yaratilganini, ya'ni ularning taqdiri azaldan shakllanganini va ular o'z ixtiyorlari bilan yomon yo'lni tanlab, do'zaxga tushishlarini bayon qilmoqda. Bu ularning gunohlarini oqlash uchun emas, balki Allohning ilmi va hukmi hamma narsani o'z ichiga olishini bildiradi.

Bu kimsalarning qalblari bor, lekin u bilan haqni anglamaydilar, yaxshilik va yomonlikni farqlay olmaydilar. Ularning ko'zlari bor, lekin Allohning borlig'iga va birligiga dalolat qiluvchi oyatlarga, osmonlar va yerdagi mo''jizalarga qaramaydilar. Ularning quloqlari bor, lekin Qur'on oyatlarini, pand-nasihatlarni eshitib, ulardan saboq olmaydilar. Ya'ni, ularning a'zolari bor, lekin ular o'z vazifalarini bajarmaydilar, chunki ularning qalblari, ko'zlari va quloqlari haqdan yuz o'girgan.

Alloh ularni chorva hayvonlariga o'xshatadi, chunki ular ham xuddi hayvonlar kabi faqat yeyish, ichish va shahvatlarni qondirish bilan band. Ammo ular hayvonlardan ham battar, chunki hayvonlar o'zlariga foydali narsalarni izlaydilar va zararli narsalardan qochadilar, ular o'zlarining tabiiy instinktlariga amal qiladilar. Lekin bu odamlar aql-idrokka ega bo'la turib, o'zlarini halokatga olib boradigan yo'lni tanlaydilar va o'zlariga foyda keltiradigan narsalarni tark etadilar. Shuning uchun ular hayvonlardan ham ko'proq adashganlardir.

Ana shular — Allohning ibratlaridan, oyatlaridan va oxiratdan butunlay g'ofil bo'lgan, ya'ni esdan chiqargan yoki e'tibor bermaydigan kimsalardir.

Foydalar:

1. Insonning qadr-qimmati uning aqlini to'g'ri ishlatishi, haqni tushunishi va unga amal qilishi bilan o'lchanadi. Aqlini noto'g'ri ishlatgan kishi hayvondan ham past darajaga tushadi.
2. Qalb, ko'z va quloq ne'matlari Alloh tomonidan berilgan buyuk ne'matlardir. Ularni asl vazifasida — haqni ko'rish, eshitish va anglashda ishlatish kerak.
3. Allohning hukmi va ilmi hamma narsani qamrab oladi, lekin inson o'z ixtiyori bilan yaxshi yoki yomon yo'lni tanlashda erkindir. Shuning uchun har kim o'z qilmishiga o'zi javob beradi.
4. Bu oyat insonni g'aflatdan uyg'otadi va oxirat hayotiga jiddiy tayyorgarlik ko'rishga, Qur'on oyatlarini o'qib, tafakkur qilishga va Allohning amrlariga itoat etishga chorlaydi.