سوره اعراف — آيت 179

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• ذَرَأْنَا: اسان پيدا ڪيا / خلق ڪيا.
• جَهَنَّمَ: دوزخ، جيڪو آخرت ۾ عذاب جي جاءِ آهي.
• يَفْقَهُونَ: سمجهن ٿا، عقل سان پرکين ٿا.
• الْأَنْعَامِ: چوپايو مال، ڍور ڍڳا وغيره.
• الْغَافِلُونَ: بي خبر، غافل، جيڪي اهم شيءِ کان بي پرواهه هجن.

2) تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌايو آهي ته اسان دوزخ لاءِ گهڻا ئي جن ۽ انسان پيدا ڪيا آهن. ان جو مطلب اهو ناهي ته الله تعاليٰ کين زبردستي دوزخ ۾ وڌو آهي، پر ان جو مطلب اهو آهي ته الله تعاليٰ کي اڳ ئي علم هو ته اهي پنهنجي اختيار سان اهڙا عمل ڪندا جو اهي دوزخ جا حقدار بڻجي ويندا. اهڙن ماڻهن وٽ دلون آهن، پر اهي انهن سان حق کي سمجهن ئي نٿا، نه ثواب جي اميد رکن ٿا ۽ نه عذاب کان ڊڄن ٿا. انهن وٽ اکيون آهن، پر اهي انهن سان الله جي نشانين ۽ دليلن کي نٿا ڏسن ۽ نه انهن مان عبرت وٺن ٿا. انهن وٽ ڪن آهن، پر اهي انهن سان قرآن جون آيتون ٻڌي انهن ۾ غور ۽ تدبر نٿا ڪن. اهي ماڻهو پنهنجي انهن حالتن ۾ چوپايو مال وانگر آهن، جيڪي نه ٻڌل ڳالهه سمجهن ٿا، نه ڏٺل شيءِ تي غور ڪن ٿا ۽ نه پنهنجي عقل سان خير ۽ شر ۾ فرق ڪري سگهن ٿا. بلڪه اهي چوپايو مال کان به وڌيڪ گمراهه آهن، ڇاڪاڻ ته چوپايو مال پنهنجي نفعي ۽ نقصان کي سڃاڻي ٿو ۽ پنهنجي مالڪ جي پٺيان هلندو آهي، پر اهي ماڻهو ان کان به بي پرواهه آهن. اهي ئي ماڻهو الله تي ايمان آڻڻ ۽ سندس فرمانبرداري ڪرڻ کان مڪمل طور تي غافل ۽ بي خبر آهن.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ هر شيءِ جو علم رکي ٿو، ان کان اڳ ئي ڄاڻي ٿو ته ڪير پنهنجي اختيار سان ڪهڙو رستو اختيار ڪندو. ان ڪري اسان کي گهرجي ته هميشه نيڪيءَ جو رستو چونڊيون.
• دل، اک ۽ ڪن الله تعاليٰ جون وڏيون نعمتون آهن. جيڪڏهن اسان انهن کي صحيح طريقي سان استعمال نه ڪنداسين ته اهي اسان جي خلاف حجت بڻجي سگهن ٿيون.
• قرآن ٻڌڻ، ان ۾ غور ڪرڻ ۽ الله جي نشانين تي فڪر ڪرڻ ئي سچي سعادت جو رستو آهي.
• انسان کي گهرجي ته هو پنهنجي عقل ۽ سمجهه کي استعمال ڪري، نه ته هو چوپايو مال کان به بدتر بڻجي ويندو.
• غفلت ۽ بي پرواهي هڪ خطرناڪ بيماري آهي، جيڪا انسان کي الله کان پري ڪري ٿي. ان کان بچڻ لاءِ هميشه بيدار ۽ هوشيار رهڻ گهرجي.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان پنهنجي دل، اک ۽ ڪن کي الله جي رضا لاءِ استعمال ڪيون، قرآن کي سمجهڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ڪوشش ڪيون، ته جيئن اسان غافلن ۾ شامل نه ٿيون.