Məaric surəsi — Ayə 39

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• كَلَّا (Kəllə): Bu, ərəb dilində qəti inkar və ya dayandırma bildirən bir ifadədir; mənası "Xeyr, heç də belə deyil!" və ya "Bu fikir yanlışdır!" deməkdir.
• خَلَقْنَاهُم (Xalaqnahum): "Biz onları yaratdıq" mənasındadır.
• مِمَّا يَعْلَمُونَ (Mimma yə'ləmün): "Onların bildiyi şeydən" deməkdir; yəni onların özünün də yaxşı tanıdığı dəyərsiz və zəif bir mənbədən.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayə, kafirlərin lovğalanmasına və təkəbbürünə qarşı qəti bir cavabdır. Onlar dünyada özlərini böyük sanır, haqqı qəbul etməkdən boyun qaçırır, Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) ətrafına toplaşıb ona qarşı təkəbbürlü mövqe sərgiləyirdilər. Onlar elə bilirdilər ki, Cənnətə girəcək qədər üstün varlıqlardır. Uca Allah onların bu iddiasını rədd edərək buyurur: "Xeyr, heç də onların zənn etdiyi kimi deyil!"

Allah onlara xatırladır ki, onlar özlərinin də yaxşı bildiyi bir mənbədən — dəyərsiz bir sudan (nütfədən) yaradılmışdırlar. Onlar öz güclərinə, mal-dövlətlərinə, nəsillərinə və ya qəbilələrinə arxalanaraq təkəbbür göstərirlər. Halbuki onların yaradılışı son dərəcə zəif və aciz bir başlanğıcdan olmuşdur. Onlar özlərinə nə bir fayda, nə də bir zərər verə bilməyən aciz varlıqlardır. Belə olduğu halda, nəyə görə təkəbbürlük edir və haqqa boyun əymirlər?

Bu ayə həm də böyük bir dərsdir: insan nə qədər güclü, varlı və nüfuzlu olsa da, öz yaradılışının mahiyyətini düşünsə, təkəbbürə yer qalmır. İnsanın izzəti mal-dövlətdə, nəsildə və ya dünyəvi gücdə deyil, yalnız imanda, təqvalı və Allah qarşısında təvazökar olmaqdadır.

Ey insan! Bir düşün: sən ki, belə zəif bir mənbədən yaradılmışsan, səni yoxdan var edən, sənə göz, qulaq, ağıl və qəlb verən Rəbbinə qarşı necə təkəbbür göstərə bilərsən? Gəl, bu ayənin nuru ilə qəlbini yumşalt, təkəbbürü burax və səni yaradan Allahın qapısına təvazökar bir qul olaraq yönəl. Çünki əsl izzət və şərəf, yalnız Allaha boyun əyənlərdədir.