سوره معارج — آیه 39

معانی کلمات:

• کَلَّا: حرف ردع و انکار است؛ یعنی هرگز، چنین نیست.
• خَلَقْنَاهُمْ: ما آنان را آفریدیم.
• مِمَّا یَعْلَمُونَ: از چیزی که خودشان میدانند (منظور نطفه و آب پست است).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از بیان حالات کافران و طمع آنان برای ورود به بهشت نعیم، این آرزوی باطل آنان را با کلمه «کَلَّا» رد میکند و میفرماید: هرگز چنین نیست که آنان به آرزوی خود برسند. سپس برای بطلان ادعا و طمعشان، دلیل روشنی میآورد و میفرماید: ما آنان را از چیزی آفریدیم که خودشان به خوبی میدانند؛ یعنی از نطفهای حقیر و آب پست و بیرمق. آنان که آغاز آفرینششان از چنین مایهای ناچیز بوده و در مراحل رشد، ضعف و ناتوانی را تجربه کردهاند، چگونه جرأت میکنند که در برابر پروردگارشان تکبر ورزند و به ورود در جنت نعیم طمع بندند؟ اگر آنان از این آب ناچیز آفریده شدهاند و با وجود این، ایمان نیاوردهاند و راه کفر و طغیان را پیش گرفتهاند، از کجا شایستگی ورود به بهشت را پیدا کردهاند؟ بهشت جایگاه پاکان و مؤمنان است، نه کسانی که سرشت خود را فراموش کرده و مغرور شدهاند.

فواید و درسهای آیه:

1. تواضع در برابر خدا: یادآوری اصل آفرینش انسان از نطفهای ناچیز، بهترین وسیله برای فروتنی و دوری از تکبر است. هر انسانی با تأمل در این حقیقت، باید بداند که هیچ جای فخرفروشی و برتریجویی بر دیگران ندارد.
2. بطلان آرزوهای بیپایه: آرزوی رسیدن به مقامات عالی و نعمتهای جاودان، بدون ایمان و عمل صالح، آرزویی پوچ و باطل است. راه رسیدن به بهشت، تنها از مسیر ایمان و تقوا میگذرد، نه از راه تمنی و آرزو.
3. شناخت جایگاه خود: انسان اگر بداند از چه چیزی خلق شده و چه مسیری را طی کرده است، هرگز دچار غرور و خودپسندی نمیشود و در برابر خالق خود خاشع و فروتن خواهد بود.
4. دعوت به تفکر: این آیه انسان را به تفکر در آفرینش خود دعوت میکند تا از این رهگذر به عظمت خالق پی برده و در برابر او تسلیم شود.