سوره توبہ — آيت 32

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• يُرِيدُونَ: اهي گهرن ٿا، اهي چاهن ٿا.
• يُطْفِئُوا: اهي وسائين، اهي بجهامائين (باهه يا روشني کي).
• نُورَ اللَّهِ: الله جي روشني، يعني اسلام جو دين ۽ قرآن مجيد.
• بِأَفْوَاهِهِمْ: پنهنجن واتن سان، يعني رڳو زبان جي ڳالهين ۽ ٺوڪرن سان.
• يَأْبَى: الله انڪار ڪري ٿو، نه ٿو مڃي.
• إِلَّا أَن يُتِمَّ نُورَهُ: مگر اهو ته پنهنجي روشني کي مڪمل ڪري.
• وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ: جيتوڻيڪ ڪافر ناپسند ڪن.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت ان حقيقت کي بيان ڪري ٿي ته ڪافر ۽ منڪر پنهنجي سڄي طاقت ۽ چالاڪين سان اسلام جي روشني کي وسائڻ ۽ مٽائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. اهي پنهنجن واتن جي ڳالهين، ڪوڙن الزامن، ۽ بي بنياد پروپيگنڊا ذريعي قرآن مجيد ۽ نبي ڪريم ﷺ جي دعوت کي ناڪام بڻائڻ چاهن ٿا. پر الله تعاليٰ پنهنجي ارادي ۾ اٽل آهي ۽ اهو هرگز نه ٿيڻ ڏيندو ته سندس دين مٽجي يا ختم ٿئي. الله پنهنجي نور کي يعني اسلام کي مڪمل ڪندو، ان کي غالب ۽ بلند ڪندو، ۽ ان جي حقانيت جا دليل ۽ نشانيون قائم رکندو. ڪافرن جي ناپسنديدگي ۽ مخالفت ڪجهه به نه ٿي ڪري سگهي، ڇاڪاڻ ته الله جو ارادو هميشه غالب رهندو آهي ۽ هو پنهنجي دين کي يقيناً مڪمل ۽ غالب ڪندو.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• اسلام جي حقانيت ۽ ان جي روشني جو هميشه قائم رهڻ: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته اسلام جي روشني کي ڪير به وسائي نٿو سگهي، ڇاڪاڻ ته ان جو محافظ خود الله آهي. اهو اسان جي دلين کي تسلي ۽ طمانيت عطا ڪري ٿو ته اسان جو دين حق آهي ۽ هميشه قائم رهندو.
• الله جي واعدي تي يقين: الله تعاليٰ واعدو ڪيو آهي ته هو پنهنجي دين کي مڪمل ۽ غالب ڪندو. اهو واعدو اسان کي همت ۽ حوصلو ڏئي ٿو ته اسان پنهنجي دين تي قائم رهون ۽ ڪنهن به مخالفت کان نه گهٻرايون.
• دشمنن جي چالن کان بي خوف رهڻ: ڪافر ۽ مخالف ڪيترا به وڏا ڍنگ هڻن، پر اهي الله جي ارادي کي روڪي نٿا سگهن. هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسان کي دشمنن جي پروپيگنڊا ۽ سازشن کان نه گهٻرائڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته الله اسان جو مددگار آهي.
• اسلام جي سچائي ۾ اضافو: جڏهن اسان ڏسون ٿا ته ڪيترن ئي ڪوششن باوجود اسلام ختم نه ٿيو ۽ نه ٿيندو، ته اهو اسان جي ايمان کي وڌيڪ مضبوط ڪري ٿو ۽ اسان کي يقين ٿئي ٿو ته هي دين سچو ۽ الله جو آهي.
• دعوت جي ڪم ۾ ثابت قدمي: هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان اسلام جي دعوت ۾ ثابت قدم رهون ۽ ڪنهن به مشڪل يا مخالفت کان پوئتي نه هٽون، ڇاڪاڻ ته فتح ۽ ڪاميابي الله جي طرفان آهي.