سوره تین — آیه 5

معانی کلمات:

• رَدَدْنَاهُ: او را بازگرداندیم.
• أَسْفَلَ سَافِلِینَ: پستترینِ پستها؛ یعنی پایینترین مرحلهی سقوط و انحطاط.

تفسیر آیه:

پس از آنکه خداوند متعال در آیات پیشین فرمود انسان را در نیکوترین صورت و بهترین ساختار آفریدیم، در این آیه میفرماید: سپس او را به پستترین مرحله بازگرداندیم. این بازگشت به دو صورت معنا میشود:

یکم: بازگشت به دوران پیری و فرتوتی و ناتوانی جسمی و ذهنی؛ بهگونهای که پس از قدرت و جوانی، انسان به ضعف و ناتوانی میرسد و عقل و بدنش رو به زوال میرود و به «ارذل العمر» میرسد.

دوم: بازگشت به پستترین مرحلهی معنوی و اخلاقی؛ یعنی اگر انسان از فطرت پاک و استعدادهای والای خود استفاده نکند و از فرمان خداوند و پیامبران پیروی ننماید، به گمراهی و کفر و فساد سقوط میکند و سرانجامش آتش دوزخ خواهد بود که پایینترین و بدترین جایگاه است.

بنابراین، این آیه هشدار میدهد که انسان با وجود این همه استعداد و شرافت ذاتی، اگر راه حق را رها کند، به سقوطی میرسد که از حیوانات هم پستتر میشود.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای الهی مانند جوانی، قدرت و عقل، امانتهایی هستند که روزی از انسان گرفته میشوند؛ پس باید پیش از فرا رسیدن پیری و ناتوانی، در راه طاعت خداوند از آنها استفاده کرد.
• انسان نباید به ظاهر و تواناییهای جسمی خود مغرور شود؛ زیرا اینها پایدار نیستند و بهزودی زوال میپذیرند.
• سقوط واقعی انسان، سقوط اخلاقی و معنوی است؛ نه صرفاً پیری جسمی. کسی که ایمان و عمل صالح ندارد، در حقیقت به پستترین مرحلهی انسانی رسیده است.
• این آیه انسان را به شکرگزاری از نعمتهای الهی و استفادهی درست از آنها دعوت میکند و هشدار میدهد که غفلت از این نعمتها، عاقبتِ وخیمی به دنبال دارد.
• با وجود این هشدار، خداوند بلافاصله در آیات بعد، راه نجات را نشان میدهد و مؤمنان را به پاداشی بیپایان بشارت میدهد؛ پس همیشه امید به رحمت الهی وجود دارد.