سوره یونس — آیه 36

معانی کلمات:

• ظَنّاً: گمان، حدس و تصوّر بدون یقین و علم قطعی.
• لَا یُغْنِی: بینیاز نمیکند، کفایت نمیکند و جایگزین نمیشود.
• عَلِیم: بسیار دانا، کسی که علم او به همه چیز احاطه کامل دارد.

تفسیر آیه:

بیشتر این مشرکان در اعتقادات خود — مانند قرار دادن بتها به عنوان شریک خدا و پندار اینکه اینها آنان را به خدا نزدیک میکنند — از هیچ دانش و یقینی پیروی نمیکنند؛ بلکه تنها از گمان، وهم و تقلید کورکورانه از نیاکان خود تبعیت میکنند. این گمانِ بیاساس هرگز نمیتواند جایگزین حق و حقیقت شود و انسان را از نیاز به علم و یقین بینیاز گرداند؛ چرا که ظنّ، ارزش علمی ندارد و در برابر حقیقت، هیچ سودی برای صاحبش ندارد. خداوند متعال به تمام اعمال و رفتار این مشرکان — از کفر، تکذیب و پیروی از گمانهای باطل — آگاه است و هیچ چیزی از علم او پنهان نمیماند و بهزودی سزای اعمالشان را خواهد داد.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان باید در اعتقادات و باورهای خود به دنبال علم و یقین باشد و از گمان و حدس بیاساس پیروی نکند؛ زیرا گمان، پایه و اساس محکمی برای سعادت و رستگاری نیست.
• تقلید کورکورانه از گذشتگان و نیاکان، بدون بررسی و تحقیق، راهی به سوی حقیقت نمیگشاید و انسان را در گمراهی نگه میدارد.
• علم بیپایان خداوند نسبت به همه اعمال و نیات بندگان، هشداردهندهای است که انسان را به مراقبت از رفتار خود وامیدارد و یادآور این است که هیچ عملی از دید خدا پنهان نیست.
• دین اسلام، دین علم و آگاهی است و پیروان آن را به تفکر، تدبّر و جستجوی حقیقت دعوت میکند، نه به پیروی از ظنون و خرافات.