Yunus surasi — Oyat 36

Kalimalarning ma'nolari:

• Zann — gumon, taxmin, shubha; ya'ni hech qanday ilmiy asosga ega bo'lmagan taxminiy fikr.
• Yug'niy — o'rnini bosmaydi, yetarli bo'lmaydi, foyda bermaydi.
• Haq — haqiqat, aniq ilm, ishonchli bilim.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo mushriklarning holatini bayon qilib, ularning aksariyati o'zlari sig'inayotgan butlar haqida hech qanday haqiqiy ilmga ega emasliklarini, balki faqat gumon va taxminga ergashayotganliklarini xabar qilmoqda. Ular ota-bobolaridan ko'rgan narsalarini taqlid qilib, butlarga sig'inish ularni Allohga yaqinlashtiradi, deb o'ylaydilar. Holbuki, bu — xom xayol va asossiz gumondan boshqa narsa emas.

Alloh taolo ularning bu holatini rad etib, gumon haqiqatning o'rnini boss olmasligini, ya'ni gumon bilan haqiqatga erishib bo'lmasligini, shuningdek, gumon hech qachon aniq ilm o'rnini to'ldira olmasligini ta'kidlaydi. Chunki haqiqatga faqat ishonchli dalil va aniq bilim orqali erishiladi. Gumon esa odamni adolat va to'g'ri yo'ldan uzoqlashtiradigan xavfli holstdir.

So'ngra Alloh taolo o'zining ilmi har narsani qamrab olganini, ularning qilayotgan barcha ishlarini, shirk va yolg'onchiliklarini to'liq bilishini va ularni shunga yarasha jazolashini bildirmoqda. Bu esa ular uchun ogohlantirish va qo'rqitishdir.

Foydalar:

1. Musulmon kishi har qanday masalada, ayniqsa e'tiqod masalalarida, faqat aniq ilm va ishonchli dalillarga asoslanishi lozim. Gumon va taxminga ergashish insonni halokatga olib boradi.
2. Taqlid qilish — ya'ni ota-bobolar yoki boshqalarning so'zlarini hech qanday tekshirmasdan, aql yurgizmasdan qabul qilish — islomda qoralangan xatti-harakatdir. Har bir inson o'z e'tiqodi va amallarini dalil bilan mustahkamlashi kerak.
3. Alloh taoloning ilmi hamma narsani qamrab olgan. Bu esa mo'min kishiga o'z amallarini nazorat qilishda yordam beradi va gunohlardan saqlanishga undaydi.
4. Haqiqat va yolg'onni ajratishda faqat ilm va ishonchli manbalarga murojaat qilish kerak. Gumon bilan ish ko'radigan kishi oxir-oqibat zarar ko'radi.