سوره یونس — آیه 49

معانی کلمات:

• أَمْلِکُ: توانایی و قدرتی بر چیزی داشتن.
• ضَرًّا: زیان و آسیبی که به انسان برسد.
• نَفْعًا: سود و منفعتی که عاید انسان گردد.
• أَجَلٌ: مدّت معیّن و زمان مشخصی که برای هر چیزی تعیین شده است.
• یَسْتَأْخِرُونَ: عقب میافتند و دیرتر میشوند.
• یَسْتَقْدِمُونَ: جلو میافتند و زودتر میشوند.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به این مشرکان و منکران بگو: من مالک هیچ زیان و سودی برای خودم نیستم؛ یعنی نه میتوانم ضرری را از خودم دفع کنم و نه سودی را برای خودم جلب نمایم، مگر آنچه خداوند بخواهد و اراده او بر آن تعلق گرفته باشد. پس اگر من چنین قدرتی بر خویش ندارم، چگونه میتوانم برای دیگران سود و زیانی برسانم یا از غیب خبر دهم؟ این تنها خداست که مالک همه چیز است و هر کاری به فرمان او انجام میشود.

سپس خداوند به بیان سنّت خود در مورد امّتها میپردازد و میفرماید: برای هر امّتی مدّت و زمان معیّنی برای هلاکت یا نابودی یا پایان عمرشان تعیین شده است که تنها خداوند آن را میداند. وقتی آن زمان فرا رسد، نه لحظهای عقب میافتند و میتوانند از مرگ یا عذاب فرار کنند، و نه لحظهای جلو میافتند و زودتر از موعد مقرّر نابود میشوند. پس شما که عذاب را به شوخی و استهزاء درخواست میکنید، بدانید که هر چیزی وقت معیّنی دارد و به این زودیها دامن شما را نخواهد گرفت، ولی قطعاً فرا خواهد رسید.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید و نفی شرک: این آیه به ما میآموزد که تنها خداوند مالک نفع و ضرر است و هیچ کس — حتی پیامبر اکرم (ص) — بدون اراده خداوند قدرتی بر این امور ندارد. پس باید تنها از او طلب کمک کنیم و به او توکّل نماییم.
2. بندگی و humility: پیامبر (ص) با این بیان، نهایت بندگی و خشوع خود را در برابر خداوند نشان میدهد و به ما میآموزد که هر چه داریم از فضل خداست و هیچ استقلالی در وجود ما نیست.
3. ایمان به قضا و قدر: دانستن اینکه برای هر چیزی اجلی معیّن است، ما را به صبر و آرامش دعوت میکند و از عجله و نگرانی بیهوده بازمیدارد.
4. آمادگی برای مرگ و آخرت: این آیه یادآور آن است که عمر ما محدود است و با فرا رسیدن اجل، هیچ تأخیر و تقدیمی ممکن نیست؛ پس باید از فرصت زندگی برای عمل صالح استفاده کنیم.
5. دلداری به مؤمنان: این آیه به مؤمنان اطمینان میدهد که باطل و اهل آن هر چقدر هم قدرتنمایی کنند، سرانجامشان نابودی است و در زمان مقرّر خود هلاک خواهند شد.