سوره هود — آیه 57

معانی کلمات:

• تَوَلَّوْا: روی گردانید و اعراض کنید.
• أَبْلَغْتُکُم: رساندم به شما، ابلاغ کردم.
• یَسْتَخْلِفُ: جایگزین میکند، به جای شما میآورد.
• حَفِیظ: نگهبان، نگاهدارنده و مراقب بر همه چیز.

تفسیر آیه:

ای پیامبر، اگر این قوم از دعوت تو روی گردانند و به آنچه آوردهای پشت کنند، نگران مباش؛ زیرا تو وظیفهات را انجام دادهای و پیام پروردگارت را به طور کامل به آنان رساندهای و حجت بر آنان تمام شده است. پس گناه اعراض و کفر بر گردن خودشان است، نه بر تو.

خداوند متعال اگر آنان ایمان نیاورند، آنها را هلاک خواهد کرد و قوم دیگری را به جای ایشان خواهد نشاند که مطیع و فرمانبردار باشند، او را یگانه بدانند و عبادت را خالصانه برای او به جا آورند. آنان با کفر و تکذیب خود، هیچ ضرری به خداوند نمیرسانند؛ زیرا او بینیاز از بندگان است و خزائن آسمانها و زمین در دست اوست. اگر اینها نباشند، دیگران جایگزین میشوند.

خداوند متعال بر همه چیز نگهبان و مراقب است؛ او پیامبرش را از شر و بدی دشمنان حفظ میکند و اعمال بندگان را میپاید و پاداش و کیفر آنان را خواهد داد. پس هیچ کس نمیتواند به او آسیب برساند و هیچ نقشهای بدون اذن او به جایی نمیرسد.

فواید و پیامهای آیه:

1. مسئولیت پیامبران و مبلغان دین، ابلاغ رسالت است، نه اجبار مردم به پذیرش. نتیجه هدایت یا گمراهی بر عهده خود انسانهاست و این اصل، آرامشبخش دل مبلغان دین در برابر مخالفتهاست.
2. خداوند هرگز بدون جانشین نمیگذارد. اگر قومی از پذیرش حق سرباز زنند، خداوند قوم دیگری را جایگزین میکند که بهتر و مطیعتر باشند. پس دین خدا همیشه پیروان خود را دارد و هیچ کس با رویگردانی خود، به خدا ضرری نمیزند.
3. بینیازی خداوند از بندگان: کفر و ایمان مردم هیچ تأثیری در ذات و قدرت خداوند ندارد؛ او غنی مطلق است و این بندگان هستند که به ایمان و عبادت نیازمندند.
4. حفاظت الهی از اولیای خود: خداوند بر همه چیز حفیظ است و پیامبران و مؤمنان را در برابر توطئههای دشمنان حفظ میکند. این وعده الهی، مایه دلگرمی و امیدواری مؤمنان در برابر سختیهاست.
5. اخلاص در عبادت، رمز بقای امتهاست: قومی که جایگزین قوم نافرمان میشود، ویژگیاش اطاعت و توحید خالص است؛ پس عزت و بقای هر امتی در گرو ایمان و اخلاص آنان است.